Bất cập trong DA tu bổ di tích đình Lệ Mật: Kỳ 3 – Tự ý thêm, bớt các hạng mục kiến trúc trong quá trình tu bổ
11:5' 12/9/2012

(ThanhtraVietnam) – Một số chuyên gia bày tỏ lo ngại dự án tu bổ di tích đình Lệ Mật sẽ làm biến dạng di tích khi một số hạng mục kiến trúc cổ đã bị thay thế bằng những hạng mục mới, thậm chí một số hạng mục còn bị tự ý thêm vào.

Trải qua hàng nghìn năm, đình Lệ Mật đã được sửa chữa tôn tạo nhiều lần nên chất liệu (chủ yếu là gỗ) đã được thay mới. Tuy nhiên về cơ bản, vẫn giữ nguyên được những nét cổ kính của kiến trúc và kiểu dáng hoa văn chạm khắc độc đáo.
Di tích đình Lệ Mật đã và đang trong quá trình tu bổ đã bị biến dạng rất nhiều so với trước (Ảnh: Trường Giang). …

So với nhiều di tích khác đang bị xuống cấp, di tích đình Lệ Mật có phần “may mắn” hơn khi có dự án tu bổ được triển khai dường như… kịp thời. Tuy nhiên, bên cạnh sự “may mắn” đó lại là một nỗi lo khác, nói đúng hơn đó là nỗi buồn “khi di tích có tiền” như nhiều người vẫn nói. Và không lo sao được khi mà việc tu bổ di tích xưa nay vẫn thường đi kèm với làm… biến dạng di tích (!)

Trao đổi với PV về vấn đề này, Kiến trúc sư Đoàn Đức Thành (thuộc Hội Kiến trúc sư Việt Nam) cho biết: “Trước mặt của di tích đình trước kia là một hồ nước lớn, đây cũng đồng thời cũng là nơi thoát nước cho di tích mỗi khi trời mưa. Khi triển khai dự án tu bổ, cùng với việc kè chắn xung quanh hồ thì một vòng tường cao khoảng 0,8m cũng được xây bao quanh thêm. Điều đáng nói là do tường xây quá cao nên lại không có cống thoát nước nên nước mưa không thoát được, gây nên tình trạng ngập úng cục bộ.

Việc xây vòng tường thành cao bao quanh hồ nói trên là bất hợp lý, nó vừa không thoát được nước lại vừa phá vỡ không gian vốn rất hài hòa của di tích. Thành ra từ ngoài nhìn vào, toàn bộ không gian quần thể di tích bị choán hết bởi bức tường mới xây”.

Theo KTS Đoàn Đức Thành, trong quá trình tu bổ, nhiều hạng mục cũ dù “không bị xuống cấp” nhưng vẫn bị “loại bỏ và thay mới”, trong khi đó nhiều hạng mục khác lại bị tự ý thêm thắt vào: “Trước khi tu bổ, ở đình Lệ Mật có 60 chân cột bằng đá. Các chân cột bằng đá này đều trang trí những hoa văn họa tiết rất đẹp, căn cứ vào hoa văn có thể đoán được những chân cột đá này được làm từ thời Lê sơ.

Đây là những thứ có giá trị, đáng lẽ phải được giữ lại thì đằng này khi tu bổ, họ lại bị vứt bỏ và thay mới toàn bộ. Thực tế thì những gì xưa nhất của đình Lệ Mật chính là những hạng mục kiến trúc bằng đá, còn những hạng mục khác làm bằng gỗ thì là mãi sau này mới làm thêm trong các lần tu bổ. Vứt bỏ các chân cột đá thời Lê sơ là một sai lầm”.

Cũng theo KTS Đoàn Đức Thành, một số hạng mục trước khi tu bổ vốn không có nhưng trong quá trình tu bổ lại bị tự ý “sáng tác” thêm: “Trong kiến trúc cũ, mái đình Lệ Mật không hề có tượng “lưỡng long chầu nguyệt”. Nhưng khi tu bổ lại người ta đã tự ý thêm vào, tôi không hiểu là có ý gì”.

KTS Đoàn Đức Thành phân tích: “Các ảnh tôi chụp từ năm 1985, trước khi di tích được xếp hạng (1989) và 1995 cho thấy kiến trúc đình Lệ Mật không có tượng “lưỡng long chầu nguyệt” và có thể đem ra đối chứng. Nguyên tắc của tu bổ tôn tạo di tích là phải giữ nguyên hiện trạng, nếu di tích có xuống cấp nghiêm trọng và buộc phải thay mới thì cũng phải tuân theo kiến trúc ban đầu, không được tự ý thêm hoặc bớt.

Đành rằng tượng “lưỡng long chầu nguyệt” là khá phổ biến trong các kiến trúc của đình, chùa Việt Nam, tuy nhiên ở đình Lệ Mật không có tượng này thì cũng không được tự ý thêm vào. Không thể giải thích là làm thế là để cho… đẹp, bởi như thế là vi phạm nguyên tắc tu bổ, nếu không muốn nói là xuyên tạc. Có thể người xưa không làm tượng này bởi vì con liên quan đến một lý do khác thì sao. Nói chung khi không có đủ cơ sở khoa học thì không nên làm”.

Ngoài ra, KTS Đoàn Đức Thành cũng cho biết điều khiến ông quan tâm nhất lúc này chính là kiến trúc cổng tam quan đình. “Cổng tam quan đình Lệ Mật là một công trình kiến trúc mang đậm dấu ấn kiến trúc độc đáo thời Nguyễn. Sau khi con đường vào khu công nghiệp làm xong thì cổng tam quan đình Lệ Mật luôn bị ngập trong nước do thấp hơn mặt đường. Nên dùng phương pháp kích kê để nâng cổng tam quan lên chứ không nên phá bỏ và xây mới. Nếu phá bỏ cổng tam quan thì đó là một thất bại to lớn trong việc tu bổ di tích đình Lệ Mật”.

Có lẽ chưa lúc nào công tác trùng tu, tôn tạo và bảo tồn các di tích lại bị làm ẩu và thả lỏng quản lý như lúc này. Nhà thơ xứ Đaghestan (thuộc Liên bang Nga) Rasul Gamzatov đã từng nói: “Nếu anh bắn quá khứ bằng súng lục thì tương lai sẽ bắn anh bằng đại bác”, từ câu nói trên nhiều người đã nói vui lại rằng: với việc thả lỏng quản lý trong trùng tu, tôn tạo các di tích văn hóa lịch sử như hiện nay thì chúng ta không phải chỉ bắn vào quá khức bằng súng lục nữa mà còn đang bắn vào quá khứ bằng đại bác. Và hậu quả thế nào thì hẳn ai cũng đã rõ. Cuối cùng, trách nhiệm đầu tiên vẫn thuộc về những người làm công tác văn hóa./.

Trường Giang
————————————–
Xem bài gốc:
http://thanhtravietnam.vn/vi-VN/News/thanhtravaxahoi/2012/09/26396.aspx

Advertisements