BÀI 2: THÀNH NHÀ HỒ TRƯỚC NGUY CƠ BỊ LÀM BIẾN DẠNG

bởi Mã Thần Ninh vào ngày 9 tháng 8 2012 lúc 10:12 chiều·

Dù công tác tu bổ, tôn tạo di tích thành nhà Hồ hiện nay vẫn chưa hoàn thành nhưng dư luận đã tỏ ra lo ngại việc tu bổ đó có thể khiến cho di tích bị biến dạng. Thực tế những gì đang diễn ra cho thấy những lo ngại trên không phải không có cơ sở.
Trước thông tin về việc có thể “phục dựng lại vọng lâu đài” cho di tích thành nhà Hồ, Kiến trúc sư Đoàn Đức Thành (thuộc Hội Kiến trúc sư Việt Nam), cho biết: “Việc phục dựng lại vọng lâu đài trên bốn cổng thành tôi nghĩ là không nên. Trước kia, di tích Kinh thành Huế, rồi thành Hà Nội còn có tư liệu ghi chép và ảnh của người Pháp chụp lại, ta căn cứ vào đó có thể làm theo. Nhưng cũng mất rất nhiều thời gian và phải tính toán hết sức kỹ lưỡng rồi mới tiến hành được. Vọng lâu đài thời nhà Hồ kiểu dáng thế nào, cao bao nhiêu, kích thước ra sao,… tất cả đều không biết. Chúng ta không có tư liệu, tất cả chỉ là võ đoán. Vậy phục dựng dựa vào cơ sở khoa học nào?”

Bề mặt cổng thành phía Nam sẽ "bị" làm mới hoàn toàn

Thời gian gần đây, nhiều du khách khi đến tham quan di tích Thành nhà Hồ (thuộc huyện Vĩnh Lộc, Thanh Hóa) đều tỏ ra bất ngờ trước một số hạng mục mới được thêm vào trong quá trình tiến hành tu bổ, tôn tạo.Bao quanh thành nhà Hồ, cách chân thành khoảng 1m, một con đường được làm mới hoàn toàn bằng bê tông. Tại khu vực cổng thành phía Nam, một diện tích lớn được quy hoạch để làm khuôn viên cho di tích. Tại đây, phần nền được lát gạch và đổ bê tông xen lẫn với trồng cỏ. Ngoài ra, khuôn viên còn được lắp thêm một dãy đèn cao áp, mà theo nhiều người là “như một công viên vừa được làm mới!”Cùng với đó, hai khu nhà trưng bày hiện vật di tích cũng được xây dựng sát ngay khuôn viên vừa làm xong. Mái hai khu nhà này được lợp bằng tôn, trông từ xa giống như hai nhà xưởng.Đặc biệt, tại cổng chính phía Nam, hiện nay ngổn ngang như một công trường vì Trung tâm Bảo tồn di sản thành nhà Hồ đang cho thi công dự án chống thấm nước. Qua tìm hiểu được biết, việc thi công dự án chống thấm nhằm hạn chế nước mưa rò rỉ qua mặt thành và ngấm xuống bên dưới cổng thành.Tại đây, nguyên vật liệu xây dựng được tập kết ngay bên trên bề mặt cổng thành những đống lớn. Những nơi hố lõm trên mặt cổng thành phía Nam được lấp bằng đá hộc và đá 4-6 rồi dùng búa tạ đập nén xuống.Sau đó, toàn bộ mặt thành được rải bằng một lớp cát và phủ bằng loại giấy chống thấm chuyên dụng. Cuối cùng, toàn bộ mặt thành sẽ được lát bằng đá, mỗi viên đá lát có kích cỡ khoảng 15x15x2.Nếu dự án chống thấm này hoàn thành cũng đồng nghĩa với việc toàn bộ bề mặt cổng thành phía Nam di tích thành nhà Hồ sẽ được làm mới hoàn toàn, không còn giữ nguyên trạng như trước nữa.

Thi công dự án chống thấm là cần thiết?
Liên quan đến dự án chống thấm đang thi công, ông Nguyễn Văn Tuấn – Giám đốc Sở Văn hóa Thể thao và Du lịch tỉnh Thanh Hóa cho rằng: “Việc thi công dự án chống thấm là cần thiết. Nước mưa thường rò rỉ qua các kẽ đá trên mặt thành và ngấm xuống bên dưới. Nếu tình trạng này kéo dài mà không có biện pháp khắc phục có khi cổng thành còn bị sụt”.Ngoài ra, ông Tuấn cũng cho biết: “Việc thi công dự án chống thấm cho thành nhà Hồ đã được phía Cục di sản của Bộ VHTTDL phê duyệt và cho phép. Việc thi công đảm bảo các tiêu chí kỹ thuật nên không đáng lo ngại. Sau khi rải cát và phủ giấy chống thấm chuyên dụng, bề mặt giấy còn được quét bằng một lớp dầu, sau đó mới tiến hành lát bằng đá”.Ông Nguyễn Văn Tuấn – Giám đốc Sở VH-TT&DL tỉnh Thanh Hóa.

Cũng theo ông Tuấn, Trung tâm Bảo tồn di tích thành nhà Hồ trực tiếp làm chủ đầu tư cho dự án chống thấm cổng thành nhà Hồ, Sở VH-TT&DL Thanh Hóa làm nhiệm vụ quản lý và giám sát.

Qua tìm hiểu được biết, đơn vị chịu trách nhiệm tư vấn, khảo sát và thiết kế cho dự án chống thấm bề mặt cổng phía Nam thành nhà Hồ là Công ty Cổ phần Tư vấn Xấy dựng Công trình Văn hoá (có trụ sở tại Thanh Xuân, Hà Nội). Công ty Cổ phần Tư vấn Thương mại 68 (có trụ sở tại TP Thanh Hóa) là đơn vị chịu trách nhiệm trực tiếp thi công các hạng mục của dự án này.

Thiếu tính khoa học

Việc thi công một số hạng mục công trình nằm trong dự án tu bổ, tôn tạo di tích thành nhà Hồ hiện nay, ý kiến của nhiều nhà khoa học cho rằng công tác tu bổ, tôn tạo đã “can thiệp quá sâu”, “thiếu tính khoa học” và có thể dẫn đến phá hỏng kiến trúc của di tích.Kiến trúc sư Nguyễn Trực Luyện – nguyên Chủ tịch Hội Kiến trúc sư Việt Nam cho rằng: “Thay vì tu bổ, tôn tạo di tích thành nhà Hồ thì nên giữ nguyên hiện trạng quần thể và không gian di tích như nó vốn có, không nên can thiệp vào bất cứ chi tiết nào, có chăng thì nên tăng cường hơn nữa công tác bảo vệ di tích để được tốt hơn”.Kiến trúc sư Nguyễn Trực Luyện – nguyên Chủ tịch Hội Kiến trúc sư Việt Nam.

KTS Nguyễn Trực Luyện giải thích: “Về nguyên tắc, khi tu bổ, tôn tạo di tích là phải giữ nguyên hiện trạng, không được làm biến dạng di tích. Ở đây, khi thi công dự án chống thấm thành nhà Hồ người ta lại cho lát đá toàn bộ lên bề mặt cổng thành, nghĩa là bề mặt cổng thành phía Nam sẽ “được” làm mới hoàn toàn. Như thế là làm biến dạng hiện trạng ban đầu của di tích. Theo tôi, việc chống thấm là không cần thiết, hàng mấy trăm năm nay bị thấm nước nhưng thành nhà Hồ có sao đâu, kiến trúc đặc trưng bằng đá vốn đã rất kiên cố rồi, nếu có chăng thì nên chọn phương pháp khác, không thể làm theo phương pháp này. Tôi không đồng ý với cách làm này vì thiếu tính khoa học”.

“Việc tu bổ, tôn tạo di tích cần phải có trình độ và tính khoa học, phải khảo sát và tính toán kỹ lưỡng, không thể cứ tiến hành “ào ào” như xây dựng đơn thuần được. Thành nhà Hồ là di tích liên quan đến rất nhiều yếu tố khác như kiến trúc, lịch sử, văn hóa,… của cả một triều đại, một đất nước, nhất là lại đã được UNESCO công nhận là di sản thế giới, nên khi tôn tạo chỉ một sơ suất nhỏ cũng có thể để lại hậu quả nghiêm trọng rồi. Tôi lo rằng nếu cứ cố gắng can thiệp quá sâu thì rất có thể lại đi theo “vết xe đổ”của di tích thành cổ nhà Mạc ở Tuyên Quang ”, KTS Nguyễn Trực Luyện cho biết thêm.Kiến trúc sư Đoàn Đức Thành – thuộc Hội Kiến trúc sư Việt Nam.

Trước thông tin về việc có thể “phục dựng lại vọng lâu đài” cho di tích thành nhà Hồ, Kiến trúc sư Đoàn Đức Thành (thuộc Hội Kiến trúc sư Việt Nam), cho biết: “Việc phục dựng lại vọng lâu đài trên bốn cổng thành tôi nghĩ là không nên. Trước kia, di tích Kinh thành Huế, rồi thành Hà Nội còn có tư liệu ghi chép và ảnh của người Pháp chụp lại, ta căn cứ vào đó có thể làm theo. Nhưng cũng mất rất nhiều thời gian và phải tính toán hết sức kỹ lưỡng rồi mới tiến hành được. Vọng lâu đài thời nhà Hồ kiểu dáng thế nào, cao bao nhiêu, kích thước ra sao,… tất cả đều không biết. Chúng ta không có tư liệu, tất cả chỉ là võ đoán. Vậy phục dựng dựa vào cơ sở khoa học nào?” Tiến sĩ Nguyễn Hồng Kiên – thuộc Viện Khảo cổ học Việt Nam.

Trong khi đó, Tiến sĩ Nguyễn Hồng Kiên (thuộc Viện Khảo cổ học Việt Nam), đồng thời là chuyên gia về khảo cổ học kiến trúc cũng cho rằng: “Việc làm một con đường bằng bê tông chạy ven tường thành không chỉ tốn kém mà còn gây mất mỹ quan, phản cảm. Nếu làm đường dạo, hình thành tuyến tham quan, chỉ nên là một con đường đất được đầm kỹ (cùng lắm là làm bê tông giả đất). Đất tự nhiên của vùng này lẫn rất nhiều sạn đá, hoàn toàn đáp ứng được yêu cầu, lại không tốn kém”.

“Tôi không hiểu người ta “vẽ” ra các vọng lâu để phục hồi dựa trên cơ sở khảo cổ, kiến trúc nào? Tầng trên của các cổng thành hiện vẫn còn các lỗ chôn cột, nhưng về nguyên tắc, những dấu vết về mặt nền chưa phải là căn cứ đầy đủ để có thể phục dựng cả một kiến trúc. Tất cả sẽ chỉ là giả thuyết, không thể đem ra thực hiện. Kể cả khi có đầy đủ chứng lý khoa học, trước tiên cũng phải làm mô hình, lấy ý kiến rộng rãi nhằm có một phương án khoa học nhất. Tôi thắc mắc là không hiểu cấp nào đã phê duyệt chủ trương này. Tôi rất rất sẵn sàng trao đổi, tranh luận một cách khoa học về vấn đề này. Việc tu bổ này nên ngưng lại ngay lập tức!” – TS Nguyễn Hồng Kiên.

M.T.N

Advertisements