Tìm hiểu về chiết tự trong kiến trúc Dinh Độc Lập tức Hội trường Thống Nhất ngày nay

doanducthanh-KIẾN TRÚC VIỆT: Bài này chúng tôi tổng hợp từ cuốn sách "Thế hệ Kiến trúc sư Việt Nam đầu tiên" của Hội Kiến trúc sư Việt Nam – Chủ biên: Đoàn Đức Thành – NXB Văn hóa – Thông tin, 2008 và các nguồn từ Wikipedia và INTERNET, nhằm để giới nghề tìm hiểu sâu hơn về tác phẩm Dinh Độc Lập của KTS Ngô Viết Thụ (17/9/1926 -9/3/2000), một tác phẩm kiến trúc hiện đại giàu bản sắc Á Đông, trong đó chiết tự được tác giả quan tâm hàng đầu.
Chữ HƯNG.KTS Kenzo Tange, Nhật Bản (bên trái) và KTS Ngô Viết Thụ, Việt Nam (Bên phải)tại thành phố Hồ Chí Minh, tháng 11-1995. Ảnh: Đoàn Đức Thành. …

VÀI NÉT VỀ LỊCH SỬ CỦA DINH ĐỘC LẬP

Năm 1858, thực dân Pháp nổ súng tấn công Ðà Nẵng mở đầu cuộc chiến tranh xâm lược Việt Nam. Năm 1867, Pháp chiếm xong lục tỉnh Nam Kỳ (Biên Hoà, Gia Định, Ðịnh Tường, Vĩnh Long, An Giang, Hà Tiên).
Năm 1868, chính quyền Pháp bắt đầu cho thiết kế và xây dựng tại trung tâm thành phố Sài Gòn một Dinh thự làm Dinh Thống đốc và đặt tên là Dinh Norodom. Công trình được khởi công ngày 23-2-1868 và hoàn tất vào năm 1871 do viên thống đốc Pháp tại miền Nam Việt Nam là Lagradìere đặt viên đá đầu tiên. Từ 1871 đến 1887, là Dinh Thống đốc Nam Kỳ.Mặt tiền Dinh Norodom năm 1873. Dinh Norodom được xây dựng theo bản vẽ thiết kế của kiến trúc sư Hermite – cũng chính ông là người phác thảo đồ án Tòa thị chính Hương Cảng.Dinh Norodom năm 1920.

Từ năm 1887-1945, nhiều đời toàn quyền Pháp đã sử dụng dinh thự này làm nơi ở và làm việc trong suốt thời kỳ xâm lược Ðông Dương.
Ngày 9-3-1945, phát xít Nhật đảo chính hất cẳng Pháp, độc chiếm Ðông Dương, Dinh Norodom là nơi làm việc của chính quyền Nhật ở Việt Nam.
Tháng 9-1945, Nhật thất bại trong Chiến tranh Thế giới thứ II, Pháp trở lại chiếm Nam Bộ, Dinh Norodom trở thành trụ sở làm việc của bộ máy chiến tranh xâm lược của Pháp ở Việt Nam, kéo dài cho đến năm 1954, khi chiến thắng Điện Biên Phủ, Pháp thất bại nặng nề và buộc phải ký Hiệp định Gieneve, rút quân khỏi Việt Nam. Khi đó Việt Nam bị chia cắt làm 2 : ngoài Bắc là Nhà nước Việt Nam Dân chủ Cộng hoà, trong Nam là Nhà nước Việt Nam Cộng hoà.
Ngày 7-9-1954, Dinh Norodom được bàn giao giữa đại diện chính phủ Pháp, Ðại tướng Paul Ely với đại diện cầm quyền Sài Gòn Thủ tướng Ngô Ðình Diệm. Ngô Ðình Diệm đã quyết định đổi tên Dinh thành Dinh Độc Lập. Từ đó Dinh Ðộc Lập trở thành nơi ở của gia đình Ngô Ðình Diệm và là nơi chứng kiến nhiều biến cố chính trị.
Ngày 27-2-1962, hai viên phi công quân đội Sài Gòn, thuộc phe đảo chính, là Nguyễn Văn Cử và Phạm Phú Quốc lái 2 máy bay AD6 ném bom làm sập toàn bộ phần chính cánh trái của Dinh. Do không thể khôi phục lại, Ngô Ðình Diệm đã cho san bằng và xây một dinh thự mới ngay trên nền đất cũ theo đồ án thiết kế của kiến trúc sư Ngô Viết Thụ.
Chính quyền Ngô Đình Diệm chủ trương xây lại Dinh Độc Lập mới và tổ chức ngay một cuộc thi thiết kế với tinh thần tiết kiệm, tận dụng kết cấu cũ. Phương án của kiến trúc sư Ngô Viết Thụ đã được chọn từ trong số 6 phương án dự thi, đổng thời khẩn trương thiết kế thi công. Công trình được khởi công xây dựng ngày 01-7-1962. Tuy là công trình đầu tay của một kiến trúc sư vừa tốt nghiệp ở phương Tây trở về, song ông không cứng nhắc theo phong cách kiến trúc Hiện đại phương Tây mà có sự kết hợp nhuần nhuyễn với kiến trúc Á Đông, đặc biệt là kiến trúc truyền thống Việt Nam. Từ mặt bằng tổng thể đến mặt bằng ngôi nhà đều bố cục theo triết học phương Đông một cách thâm thúy, thể hiện qua chiết tự những chữ Hán có ý nghĩa đem lại sự tốt lành, hưng thịnh. Như chiết tự chữ CÁT, KHẨU, TRUNG, TAM, CHỦ, HƯNG trong kiến trúc Dinh Độc Lập. Đồng thời các mô típ trang trí hình thức từ mặt đứng đến các chi tiết đều khai thác kiến trúc cổ truyền một cách tinh tế, kết hợp nhuần nhuyễn với kiến trúc hiện đại. Do đó công trình hài hòa giữa không gian và thời gian.
Công trình đang xây dựng dở dang thì Ngô Ðình Diệm bị phe đảo chính giết chết ngày 02-11-1963. Do vậy, ngày khánh thành Dinh 31-10-1966 người chủ tọa buổi lễ là Nguyễn Văn Thiệu, Chủ tịch Ủy ban lãnh đạo quốc gia. Thời gian sống ở Dinh thự này lâu nhất là Tổng thống Viêt Nam Cộng hòa Nguyễn Văn Thiệu (từ tháng 10-1967 đến 21-4-1975). Từ ngày khánh thành 31-10-1966, Dinh Ðộc Lập mới trở thành cơ quan đầu não của chính quyền Sài Gòn.
10g45 ngày 30-4-1975 xe tăng mang số hiệu 843 của quân giải phóng đã húc nghiêng cổng phụ của Dinh Ðộc Lập, tiếp đó xe tăng mang số hiệu 390 đã húc tung cổng chính tiến thẳng vào Dinh. 11h30 cùng ngày, Trung úy quân giải phóng Bùi Quang Thận – Ðại đội trưởng chỉ huy xe 843 đã hạ lá cờ Việt Nam Cộng hòa trên nóc Dinh xuống, kéo lá cờ Mặt trận Dân tộc Giải phóng miền Nam Việt Nam lên. Đó cũng là thời điểm, kết thúc 30 năm cuộc chiến tranh Việt Nam. Cũng chính vào giờ phút này, Tổng thống cuối cùng của Việt Nam Cộng hòa là ông Dương Văn Minh cùng toàn bộ nội các của chính quyền Sài Gòn đã tuyên bố đầu hàng vô điều kiện quân đội cách mạng. Nhân dân 2 miền Nam – Bắc đã xum họp một nhà, thể hiện tinh thần và ý chí của nhân dân Việt Nam là độc lập dân tộc và thống nhất nước nhà.
Dinh Thống Nhất ngày nay là di tích lịch sử văn hoá nổi tiếng được đông đảo du khách trong nước và nước ngoài đến tham quan và là nơi hội họp, tiếp khách của các cấp lãnh đạo Trung ương cũng như của thành phố Hồ Chí Minh.
Dinh được xây dựng trên diện tích 4.500 m², diện tích sử dụng 20.000 m², gồm 3 tầng chính, 1 sân thượng, 2 gác lửng, tầng nền, 2 tầng hầm và một sân thượng cho máy bay trực thăng đáp xuống. Hơn 100 căn phòng của Dinh được trang trí theo phong cách khác nhau tùy theo mục đích sử dụng bao gồm các phòng khánh tiết, phòng họp hội đồng nội các, phòng làm việc của Tổng thống và của Phó Tổng thống, phòng trình ủy nhiệm thư, phòng đại yến, v.v… chưa kể các phần khác như hồ sen bán nguyệt hai bên thềm đi vào chánh điện, bao lơn, hành lang…
Dinh cao 26m, tọa lạc trong khuôn viên rộng 12 ha rợp bóng cây. Bên ngoài hàng rào phía trước và phía sau Dinh là 2 công viên cây xanh. Giữa những năm 1960, đây là công trình có quy mô lớn nhất miền Nam và có chi phí xây dựng cao nhất (150.000 lượng vàng). Các hệ thống phụ trợ bên trong Dinh hiện đại: điều hòa không khí, phòng chống cháy, thông tin liên lạc, nhà kho. Tầng hầm chịu được oanh kích của bom lớn và pháo. Mặt tiền của Dinh được trang trí cách điệu các đốt mành trúc phỏng theo phong cách các bức mành tại các ngôi nhà Việt và họa tiết các ngôi chùa cổ tại Việt Nam. Các phòng của Dinh được trang trí nhiều tác phẩm non sông cẩm tú, tranh sơn mài, tranh sơn dầu.

Chiết tự trong kiến trúc Dinh Độc Lập
Dinh Độc Lập, thiết kế KTS Ngô Viết Thụ.

Dưới bàn tay thiết kế của Kiến trúc sư Ngô Viết Thụ, Dinh Độc Lập kết hợp hài hòa giữa kiến trúc hiện đại với kiến trúc truyền thống phương Đông, đi sâu về phong thủy. Mặt bằng, mặt đứng có giải pháp bố cục theo chiết tự chữ Hán một cách thâm thúy, tạo nên một nền tảng vững chắc tạo thế cho kiến trúc. Toàn thể mặt bằng của Dinh bố cục theo hình chữ CÁT – Có nghĩa là tốt lành, may mắn.Mặt bằng Dinh bố cục theo hình chữ CÁT.

Lầu thượng – mang tên "Tứ Phương Vô Sự Lâu" hình chữ KHẨU – có ý nghĩa đề cao sự giáo dục và tự do ngôn luận.Lầu thượng hình chữ KHẨU.

Hình chữ KHẨU, với cột cờ chính giữa, như một nét sổ dọc, tạo thành chữ TRUNG. "Tứ Phương Vô Sự Lâu" không dùng để tiếp tân hay giải trí, mà chỉ dùng cho vị nguyên thủ quốc gia tĩnh tâm mỗi khi có một quyết định về vận mệnh đất nước.Chữ TRUNG.

Các nét gạch ngang được tạo bởi: Mái hiên lầu Tứ Phương; Bao lơn danh dự; và mái hiên lối vào tiền sảnh, đã tạo thành hình chữ TAM – theo quan niệm dân chủ hữu tam: Viết nhân, Viết minh, Viết võChữ TAM.

Chữ TAM, được nối liền bằng nét sổ dọc, tạo thành chữ VƯƠNG, kỳ đài trên cùng tạo ra nét chấm trên chữ VƯƠNG, tạo thành chữ CHỦ – có ý nghĩa tượng trưng cho chủ quyền đất nước.Chữ CHỦ (bỏ đi nét chấm của kỳ đài bên trên) là chữ VƯƠNG.

Toàn bộ mặt tiền của Dinh, gồm: Mặt trước Dinh thự, toàn bộ bao lơn lầu 2 và lầu 3, kết hợp với mái hiên lối vào chính, cùng với hai cột bọc gỗ phía dưới mái hiên, tạo thành chữ HƯNG – mang ý nghĩa cầu chúc cho nước nhà được hưng thịnh muôn đời.
Qua tác phẩm này, có thể khẳng định kiến trúc sư Ngô Viết Thụ là người am hiểu Hán học một cách thâm thúy, sâu sắc, biết vận dụng linh hoạt vào trong tác phẩm kiến trúc. Qua đó làm cho công trình giàu ý nghĩa, có nội dung phong phú, giàu bản sắc dân tộc.Chữ HƯNG.Sơ đồ tổng thể khuôn viên Dinh Độc Lập.

Advertisements