NGÀY LỄ HỘI CHÙA LÁNG

* Cửa Tam Triều (tam quan ngoài) chùa Láng trước đây, những cây muỗm cổ thụ trước tam quan có tuổi nhiều trăm năm đã bị người thời nay chặt đi để mở đường phố Chùa Láng.
Ảnh: Võ An Ninh.

doanducthanh-KIẾN TRÚC VIỆT:
Nhớ ngày mồng bảy tháng Ba,
Trở vào hội Láng, trở ra hội Thầy.

(Ca dao)
Từ sáng sớm nay (ngày 7 tháng Ba Nhâm Thìn tức 28-3-2012), tôi đã có mặt ở chùa Láng với chiếc máy ảnh trên tay với hy vọng ghi hình được những hoạt động của lễ hội. Năm nay không phải lễ chính nên các hoạt động văn hóa diễn ra đơn giản. Xin giới thiệu một số hình ảnh kiến trúc hôm nay và hoạt động lễ hội. Bài viết trích từ cuốn sách "Văn hóa Việt Nam" tổng hợp 1989-1995 (Memento), Chủ biên: Trần Độ. Bài "Chùa Láng", tác giả: NGUYỄN VINH PHÚC và kiến trúc sư ĐOÀN ĐỨC THÀNH:

Chùa Láng tên chữ là Chiêu Thiền Tự, ở Yên Lãng tức làng Láng, nay thuộc phường Láng Thượng, quận Đống Đa. Chùa làm trên khu đất rộng, cây cối um tùm, xưa được coi là “cảnh chùa bậc nhất” của Thăng Long, nay là một trong những di tích văn hóa, lịch sử, thắng cảnh đẹp và u nhã nhất Hà Nội.
* Cửa Tam Triều (tam quan ngoài) chùa Láng ngày nay. đường phố đã gần sát với tam quan.
Ảnh: Đoàn Đức Thành.

Chùa được lập từ thế kỷ XII, thờ Từ Đạo Hạnh là vị sư nổi tiếng nhất thời Lý. Tương truyền, Từ Đạo Hạnh tu ở đây, đắc đạo, hóa kiếp ở chùa Thầy (Quốc Oai, Hà Sơn Bình), đầu thai làm con trai Sùng Hiền Hầu, em vua Lý Nhân Tông. Vua này không có con nên truyền ngôi cho người cháu trai đó tức là Thần Tông. Vì vậy tới đời con của Thần Tông là Anh Tông mới xây chùa Chiêu Thiền để thờ vua cha và tiền thân của ông là Từ Đạo Hạnh.

* Sập đá (phía trước) và Tam quan trong chùa Láng. Ảnh: Đoàn Đức Thành.

Theo tục cổ, mười hai năm mở hội lớn một lần:
Nhớ ngày mồng bảy tháng Ba,
Trở vào hội Láng, trở ra hội Thầy.

(Ca dao)

Trong ngày hội, người đổ về đông như nêm cối, suốt chặng đường dài rước kiệu Thánh từ chùa Láng sang thăm thân mẫu bên chùa Hoa Lăng (làng Dịch Vọng Tiền). Khi đám rước qua chùa Thánh Tổ – thờ Đại Diên, người đã sát hại cha Từ Đạo Hạnh – có đốt pháo thăng thiên bắn vào chùa này. Ngoài ra, trong ngày hội còn có các trò chơi đánh đu, đánh vật…
Hội Láng thực ra là một diễn xướng tổng hợp văn nghệ – thể thao của cả một vùng quê nằm hai bên bờ sông Tô một thời xưa.
Trải qua các triều đại, chùa Láng được trùng tu nhiều lần. Hình dáng còn lại đến ngày nay được tạo dựng năm 1666, mới tu sửa hồi giữa thế kỷ XIX.* Tượng Phật chuà Láng. Ảnh: Đoàn Đức Thành. * Tượng Phật chuà Láng. Ảnh: Đoàn Đức Thành.* Tượng Phật chuà Láng. Ảnh: Đoàn Đức Thành. * Tượng Phật chuà Láng. Ảnh: Đoàn Đức Thành.
* Động Thập điện Diêm Vương miêu tả các tầng địa ngục.Ảnh: Đoàn Đức Thành. * Động Thập điện Diêm Vương miêu tả các tầng địa ngục.Ảnh: Đoàn Đức Thành.

Khuôn viên chùa khá lớn, cõi tục và cửa thiền được ngăn cách bởi lớp tường gạch đặt cao quá tầm nhìn. Bố cục mặt bằng đối xứng theo một đường trục dọc từ cửa Tam Triều đến nhà Tổ phía sau. Tầng tầng lớp lớp kiến trúc với chức năng khác nhau tổ hợp với sân, vườn, cây xanh, mặt nước tạo nên không gian hài hòa, sâu thẳm, tĩnh mịch và cổ kính.
Dẫn vào cõi Phật là cửa Tam Triều, hình khối đường bệ, thanh thoát, có vẻ đẹp độc đáo : giữa là bốn trụ hoa biêu bằng gạch, trên là ba ô cổng được liên kết bằng ba dải mái cong mềm mại. Mái giữa cao rộng hơn, được đỡ bằng hai trụ vuông to và cao vút. Qua cổng trải ra một vạt sân, giữa sân có sập đá vuông, là nơi chồng đòn rước kiệu Thánh ngày hội.
Tam quan là ngôi nhà ba gian, hai hàng cột giữa bằng gạch, để trống thông thoáng. Bên trên có bốn mái hai lớp song hàng theo kiểu mái chồng. Tiếp đến sân giữa là thảm cỏ thoáng rộng, có hai hàng muỗm to cao bóng cả đổ xuống lòng đường lát bằng gạch Bát Tràng ở chính giữa. Con đường này trước đây có hàng lan can hai bên, tạo nên không khí cảnh chùa ấm cúng, trang nghiêm, nay không còn.* Sân giữa dẫn vào chùa Láng, lát bằng gạch Bát Tràng, hai bên có hàng muỗm cổ thụ cổ kính. Ảnh: Đoàn Đức Thành. * Cổng thứ ba dẫn vào sân chính chùa Láng.Ảnh: Đoàn Đức Thành. * Nhà Bảo cái (nhà bát giác), phía sau là nhà Bái đường, chùa Láng.Ảnh: Đoàn Đức Thành. * Nhà Bảo cái (nhà bát giác) chùa Láng.Ảnh: Đoàn Đức Thành.

Qua một lớp cổng nữa dẫn vào sân chính. Cửa Phật là từ đây. Giữa sân, trước tòa nhà tiền đường, tả vu, hữu vu là ngôi nhà Bảo Cái, mặt bằng bát giác, nơi đặt kiệu Thánh vào đêm trước ngày hội. Nhà Bảo Cái đặt ở vị trí trung tâm của chùa, là công trình có giá trị nghệ thuật kiến trúc nổi bật nhất : cột hiên bao quanh tường bên trong đều xây gạch nung già để trần. Mái lợp kiểu mái chồng, hai tầng, gồm mười sáu mái mềm mại thanh nhã.

Hai bên bậc thềm dẫn lên nhà tiền đường có đôi rồng đá uốn khúc uyển chuyển, đẹp và độc đáo. Trên tấm bia đá lập năm 1655 có chạm trổ hai tiên nữ, đôi cánh như đang bay dướn lên trời xanh.

Tòa tiền đường, trung đường đặt song song, cách nhau chỉ hơn một mét để tạo nên ánh sáng mờ ảo, được nối với nhau bằng nhà cầu ở giữa. Hậu cung gắn với trung đường theo dạng chữ “công”. Khối kiến trúc nối liên hoàn với nhà thờ Tổ phía sau bằng hai dãy hành lang và nhà lim tạo thành một không gian sân vườn ở giữa. Tại đây có lầu chuông, lầu khánh và nhiều cây hoa quả.
Đáng chú ý là ngoài các tượng Phật thông thường còn có tượng Từ Đạo Hạnh, tượng vua Lý Thần Tông và hai động thập điện Diêm Vương rất sinh động, giá trị nghệ thuật cao.

NGUYỄN VINH PHÚC – kiến trúc sư ĐOÀN ĐỨC THÀNH
Trích cuốn sách "Văn hóa Việt Nam" tổng hợp 1989-1995.

Advertisements