TRỜI MƯA PHÙN THĂM CHÙA LONG ĐỌI SƠN
* Cửa chùa Long Đọi Sơn không rộng mở, đành đứng ngoài sân bái vọng". Ảnh: Đoàn Đức Thành.

doanducthanh-KIẾN TRÚC VIỆT: Thứ bảy hôm qua (17-3-2012) Chi hội Kiến trúc sư Thăng Long (Hội Kiến trúc sư Việt Nam) tổ chức đi thăm chùa chiền, danh thắng thuộc tỉnh Hà Nam. Đúng chương trình, 7 giờ sáng đã xuất phát từ 152 Lê Duẩn, Hà Nội. Hơn 2 giờ sau cả đoàn đã đến chân núi Đọi Sơn thuộc xã Đọi Sơn, huyện Duy Tiên, tỉnh Hà Nam, cách Phủ Lý khoảng 8 km về phía Bắc.
Cũng giống như tam quan dưới chân núi Câu Lậu, chùa Tây Phương, tôi lại bắt gặp ở dưới chân Đọi Sơn một tam quan giống hệt như thế! Không nói ra cũng biết đây là một trong những “nhân bản” của tam quan chùa Láng, Hà Nội. Những kiến trúc sư thời nay chỉ giỏi cóp nhặt kiến trúc thời xưa rồi cấy vào khắp các chùa chiền, đình, đền, đến bảo tàng lãnh tụ ở khắp miền đất nước!. Tệ hơn nữa là họ đã hiện đại hóa chùa Long Đọi Sơn ngay cả bậc đá tảng thô ráp lên chùa bằng những bậc đá xẻ đá phiến mài nhẵn phẳng lì!
Trời hôm nay mưa phùn, tôi đứng dưới nhìn lên tam quan (chùa Láng), nhìn những tòa nhà cao tầng lấn át di tích, rồi nhìn những bậc thang đá mài nhẵn bóng mà ngán ngẩm, lo ngại. Nhỡ trượt chân ngã uỵch một cái thì những góc cạnh của bậc đá kia khác nào con dao sắc cứa vào người! Chẳng lẽ là một kiến trúc sư đến chân một di sản kiến trúc nổi tiếng của đất nước mà không tiếp tục cuộc hành trình?
Tôi cố leo lên 373 bậc đá để vào chùa chụp ảnh tượng, nhưng cửa chùa đóng im ỉm, chẳng biết vào bằng lối nào, chỉ nghe thấy tiếng kinh kệ trầm trầm từ băng catset vọng ra
* Leo trèo mãi tôi cũng đến được Tam quan Thiên Môn Cảnh Đọi Sơn tự. Ảnh: Đoàn Đức Thành. …

Tam quan chùa Long Đọi Sơn vừa được xây dựng vào đầu thế kỷ XXI là một trong những “nhân bản” của tam quan chùa Láng, Hà Nội. Ảnh: Đoàn Đức Thành.
* 373 bậc thang bằng đá xẻ đá phiến nhẵn bóng dãn khách thập phương lên chùa Long Đọi Sơn. Ảnh: Đoàn Đức Thành.* Tiến sĩ Phạm Sĩ Liêm, nguyên Thứ trưởng Bộ Xây dựng leo được khoảng 100 bậc thì thôi, dừng lại để đi xuống. Ảnh: Đoàn Đức Thành.* Những bậc thang đá lên chùa Long Đọi Sơn vẫn tiếp tục lên cao, cao mãi. Ảnh: Đoàn Đức Thành.* Tiến sĩ.KTS Trịnh Hồng Đoàn, nguyên Hiệu trưởng Trường đại học Kiến trúc Hà Nội với một chiếc chân giả có vợ (KTS Đinh Thị An) đi bên nên cũng lên được chùa Long Đọi Sơn. Ảnh: Đoàn Đức Thành.

Tuy chưa một lần đặt chân đến chùa Long Đọi Sơn, nhưng tìm hiểu cũng biết chùa nằm trên núi Đọi Sơn, chùa Long Đọi Sơn còn có tên chữ là “Diên Linh tự” do vua Lý Thánh Tông và vương phi Ỷ Lan chủ trì xây dựng từ năm 1054. Đến đời vua Lý Nhân Tông, tiếp tục xây dựng phát triển và xây tháp Sùng Thiện Diên Linh từ năm 1118 đến năm 1121. Đây là ngôi chùa cổ mang đậm dấu ấn qua các thời kỳ lịch sử, có nhiều nét văn hoá nghệ thuật kiến trúc tinh xảo. Hàng năm chùa Đọi Sơn mở hội vào ngày 21-3 âm lịch.
Vào đầu thế kỷ XV, giặc Minh xâm lược nước ta, chùa và tháp đã bị phá hủy hoàn toàn. Riêng bia vì không phá nổi, chúng đã lật đổ xuống bên cạnh núi, ngôi chùa trở nên hoang phế. * Cảnh chùa Long Đọi Sơn. Ảnh: Đoàn Đức Thành.* Bia Sùng Thiện Diên Linh, chùa Long Đọi Sơn. Ảnh: Đoàn Đức Thành.* Bia cổ tại chùa Long Đọi Sơn. Ảnh: Đoàn Đức Thành.
* Tòa Thượng điện chùa Long Đọi Sơn có sân và tam cấp lát bằng gạch Bát Tràng hài hòa với tường xây mái ngói, không biết đợt "tu bổ" sắp tới có hiện đại hóa bằng đá xẻ phẳng lì không? Ảnh: Đoàn Đức Thành.* Những bậc đá chưa được "tu bổ" trông dân dã, rêu phong cổ kính, có hồn và hòa nhập với cảnh quanh thiên nhiên chùa Long Đọi Sơn hơn xây bằng đã xẻ đắt tiền.Ảnh: Đoàn Đức Thành.

Cuối thế kỷ XVI, vào năm 1591, đời Mạc Mậu Hợp, nhân dân địa phương mới "dựng lại bia đổ, bắc lại xà nhà và những chỗ tường hư hỏng, làm cửa xây tường khiến cho sau hơn 500 năm, một nơi thắng cảnh trong chốn tùng lâm lại được mới mẻ" (Bài văn khắc mặt sau bia Sùng Thiện Diên Linh).
Năm Tự Đức thứ 13 -1860) vua Tự Đức đã cho sửa sang xây dựng lại tòa Thượng điện, Tiền đường, gác chuông, nhà tổ…. chùa xây dựng theo kiểu “nội công ngoại quốc”. chùa có nhiều pho tượng Kim Cương cao khoảng 1,6m đứng chống gươm trước bụng và bốn pho tượng đầu người mình chim có từ ngày xưa là những hiện vật rất quý báu, mang hình tượng nghệ thuật trong thần thoại Ấn Độ, gọi là tượng chim thần Kinari. Tượng được tạc bằng đá ráp, cao 40cm, tạc một hình người nửa dưới là chim, chân và cánh thể hiện rất rõ, chân có móng, đuôi nhiều lông cao vút. * Chụp ảnh kỷ niệm trên chùa Long Đọi Sơn. Ảnh: Đoàn Đức Thành.

Bốn năm sau chùa lại tiếp tục sửa hành lang, đúc tượng Phật, 18 vị La hán và tượng Di Lặc, đúc khánh đồng và tạc khánh đá, xây dựng 125 gian, chùa trở thành trường Bắc Kỳ Phật giáo.
Long Đọi Sơn còn giữ được tấm bia Sùng Thiện Diên Linh. Bia được dựng ngay cổng chính, trước tòa tam bảo. Bia cao 2,88m, rộng 1,4m đặt trên đế đá chạm rồng, hình chạm khắc và hoa văn trang trí phong phú, mô típ trang trí của thế kỷ XI-XII.* Chụp ảnh kỷ niệm trên chùa Long Đọi Sơn. Ảnh: Đoàn Đức Thành.

Trong kháng chiến chống Pháp, năm 1947 do chủ trương tiêu thổ kháng chiến, chùa bị bỏ hoang suốt 10 năm trời. Ngay sau ngày hoà bình lập lại, năm 1957, các sư cùng các tín đồ Phật tử và nhân dân địa phương cho sửa chữa, tôn tạo lại di tích.
Chùa vừa được “hiện đại hóa” thay đổi thiết kế vào thập niên đầu của thế kỷ XXI, do các kiến trúc sư tài năng thực hiện.

KTS Đoàn Đức Thành.

Advertisements