* Tam quan chùa Bà Đanh ngày nay gắn liền với bãi đỗ xe và bến thuyền phía trước, làm ảnh hưởng đến yên tĩnh của chùa. Ảnh: Đoàn Đức Thành.

Ồn ào như chùa Bà Đanh

doanducthanh-KIẾN TRÚC VIỆT: Cách đây khoảng 10 năm, tôi đã có dịp đến thăm chùa Bà Đanh. Nói đến chùa Bà Đanh, chẳng mấy ai lại không liên tưởng tới câu nói đã được truyền trong dân gian: “Vắng như chùa Bà Đanh”. Quả đúng vậy, ngày ấy, xe ô tô đến được thôn Đanh Xá, xã Ngọc Sơn, huyện Kim Bảng, tỉnh Hà Nam để vào được chùa Bà Đanh quả là một kỳ công.
Xe ô tô chúng tôi đi vòng vèo theo con đường đất bụi mù, hỏi tới hỏi lui mãi mới tới được một vùng đất bồi xa dân cư, u tịch như một khu rừng già. Con đường đất nhấp nhô đầy cỏ dại, xe nhảy chồm lên rồi lao xuống trên con đường sống trâu, đến gần tới nơi thì đường cụt, xe phải dừng để mọi người nghỉ ngơi lấy sức đi bộ vào chùa. * KTS Đoàn Đức Thành trước tam quan chùa Bà Đanh. Ảnh: Tuấn Trung.

Tôi rất mê ngôi chùa này, bởi đây là một công trình kiến trúc từ tam quan đến tòa Thượng điện có nhiều chi tiết và điêu khắc rất đẹp, cổ kính, nguyên sơ. Công trình kiến trúc hòa với núi non sông nước và cây cổ thụ um tùm với hàng duối cổ rất đẹp, đẹp vào hàng nhất nước Nam ta. Ấy vậy mà chẳng mấy ai vào chùa Bà Đanh cúng lễ, vãn cảnh, chùa vắng lặng như tờ. Cũng phải thôi, đường đi diệu vợi và hoang vu vắng vẻ lắm. Cách đây 10 năm còn thế, thì vài chục, vài trăm năm trước nữa nơi đây nhiều thú dữ, hẻo lánh dường bao. Thảo nào mà chùa Bà Đanh vắng vẻ…
Tương truyền, chùa Bà Đanh rất linh thiêng, khách thập phương cầu khấn trái với lương tâm làm người là bị Ngài quở phạt nên không mấy ai dám đến cầu xin bừa bãi. Những người có tâm trong sáng thì đến lễ lại gặp nhiều điều may.
Chùa Bà Đanh hay còn gọi “Bảo Sơn Nữ”, được xây dựng vào thế kỷ thứ VII, thờ Tứ Pháp là Pháp Vân (Thần Mây), Pháp Vũ (Thần Mưa), Pháp Lôi (Thần Sấm Sét), Pháp Phong (Thần Gió). Đến thời Lê Huy Tông (1675 – 1750) đền được xây dựng lại to đẹp, khang trang và thờ thêm Phật. Ngoài tượng Bồ Tát còn có tượng Nam Tào, Bắc Đẩu, Thái Thượng Lão Quân và các tượng của tín ngưỡng Tứ Phủ. Người có công xây dựng chùa là Bà Đanh. Để tưởng nhớ công ơn, dân làng lấy tên chùa là chùa Bà Đanh.

* Khoảng trống giữa tam quan và tòa Thượng điện trước đây là vườn hoa đẹp hoa thơm, nay lát gạch phẳng lì, mùa hè nung nóng chói chang. Ảnh: Đoàn Đức Thành.* Sân trong và tòa Thượng điện chùa Bà Đanh. Ảnh: Đoàn Đức Thành.* Mặt bên chùa Bà Đanh. Ảnh: Đoàn Đức Thành.* Cảnh chùa nhìn từ Thượng điện ra tam quan chùa Bà Đanh. * Cảnh chùa Bà Đanh mới được mở rộng. Ảnh: Đoàn Đức Thành.

Hàng năm vào ngày 21–22/2 âm lịch tổ chức lễ hội chùa.
Ngày hôm qua (17-3-2012), Chi hội Kiến trúc sư Thăng Long tổ chức cho chúng tôi đến thăm chùa. Điều tôi nhận ra là cảnh quan và quy mô nhà chùa hôm nay đã khác lần trước tôi đến nhiều lắm. Chùa không còn hoang vắng nữa. Vườn chùa tuyền hoa đẹp hoa thơm nay đã lát gạch phẳng lì, mùa hè nung nóng chói chang. Đường vào đã bê tông hóa, có cầu Cấm Sơn bắc qua sông Đáy thuận tiện, ô tô xe máy phóng veo veo, dễ đi cả đường bộ lẫn đường thủy.* Đôi rồng đá ở tam quan chùa Bà Đanh. Ảnh: Đoàn Đức Thành.* Điêu khắc đá chùa Bà Đanh. Ảnh: Đoàn Đức Thành.* Điêu khắc đá chùa Bà Đanh. Ảnh: Đoàn Đức Thành.

Năm 2007, UBND tỉnh Hà Nam phối hợp với Bộ Văn hóa – Thể thao – Du lịch đầu tư gần 20 tỷ đồng để mở rộng, tôn tạo và nâng cấp chùa. Tôi thấy chùa mở rộng thêm mấy ngôi nhà. Cây lộc vừng rất đẹp trước đây mọc ở ven sông Đáy trông thơ mộng, nay đã nằm sâu trong sân bãi đỗ xe. Bến thuyền là những bậc bê tông khô cứng, không những làm hỏng không gian cảnh chùa, mà từ bên kia bờ sông nhìn sang những hàng bậc lên xuống thuyền làm mất đi vẻ hoang vu vốn có từ lâu đời.* KTS Cao Xuân Hưởng, nguyên Phó Chủ tịch Hội Kiến trúc sư Việt Nam đang nghiên cứu kiến trúc chùa Bà Đanh.. Ảnh: Đoàn Đức Thành.* Hai chị em vãn cảnh chùa Bà Đanh. Ảnh: Đoàn Đức Thành.

Có lẽ những cơ quan làm công tác tu bổ lo ngại chùa vắng quá nên đã cạp đất sông làm bãi đỗ xe ô tô và bến thuyền ngay ở trước tam quan. Bến thuyền hôm qua vẫn vắng, nhưng bãi đỗ xe ô tô, xe máy đang làm cho cảnh chùa ồn ào, khói bụi, ô nhiễm, không còn yên tĩnh cảnh chùa. Họ không biết rằng chùa này thờ Pháp Vũ, nơi cầu cho mưa thuận gió hòa, nếu chỉ lo làm ăn kinh tế quá, nhỡ thần quở đừng có trách. Người xưa đã biết rõ điều này nên nhà cửa, mồ mả, nương rẫy không dám làm gần cũng là do có nguyên nhân sâu xa của nó mà người đời nay chưa chịu tìm hiểu kỹ, cứ làm bừa mà thôi./.

KTS Đoàn Đức Thành

Advertisements