HOAN CA – THƠ ĐỖ DOÃN PHƯƠNG
– GIẢI THƯỞNG HỘI NHÀ VĂN 2011

Đỗ Doãn Phương, sinh năm 1977, tại làng cổ Đường Lâm, Sơn Tây, Hà Nội.
Hiện làm Phó tổng biên tập báo Thể Thao&Văn Hóa.
Tác phẩm đã xuất bản:
Ánh chớp (tập thơ, NXB Hội Nhà văn, 2006),
Những ngọn triều nhục cảm (tập thơ, NXB Hội Nhà văn, 2008),
Hoan ca (Tập thơ, NXB Hội Nhà văn, 2011),
Tình cơm bụi (tập truyện ngắn, viết chung với Đỗ Doãn Hoàng, NXB Trẻ, 2008).
* Từ trái sang: 1, Bùi Thanh Phương; 2, Đoàn Đức Thành; 3, Trần Khánh Chương; 4, Bằng Việt; 5, Đỗ Doãn Phương; 6, Phạm Minh Toàn.

THƠ ĐỖ DOÃN PHƯƠNG RÚT TỪ TẬP HOAN CA

THĂM VƯỜN NHÀ CŨ

Đột ngột hiện ra cây mận già
Đột ngột hoa mận trắng nở trắng
Đột ngột một tấm lưng còng
Xoay khuôn mặt già nhăn nheo lại

Cây mận bị chết 20 năm về trước
Hoa trắng không nở 19 năm sau
Bà về trời một năm sau nữa

Tất cả ẩn núp nơi nao
Lấy hình hài nào
Giờ đột ngột hiện ra

LỜI THÌ THẦM CỦA ĐÔI TÌNH NHÂN

Sau cuộc yêu, họ nói với nhau:
– Em hãy ngửa đầu ra phía sau cho anh nhìn thấy bầu trời ở bên trên chúng ta
– Em hãy nghiêng người cho anh nhìn thấy rặng cây ở bên phải và bên trái
– Chúng ta hãy tắt đi những âm thanh của mình, để cùng nghe những âm thanh khác.
– Hãy che lấp sự sống của mình, để cùng cảm nhận sự sống xung quanh.
– Chúng ta hãy ra ngoài kia, hít thở bầu trời bao la
– Những hàng cây đổ ngược xuống dòng sông và mây trên trời cũng theo xuống dưới đó
– Chúng ta sẽ uống no nê từ dòng sông, và rồi chạy tiếp lên đồi cây
– Vừa chạy vừa găm vào thân thể mình những lá, hoa đá, sỏi.
– Và buổi chiều khi cơ thể chúng ta đã no đầy trở lại
– Chúng ta sẽ đổ thêm một ngày khô kiệt nữa cho nhau.

VỊNH CÁI CÂY TRONG CHẬU

Đất trồng đã được sàng kỹ, bóp nhuyễn
Không một hòn sỏi, hòn sành
Nước tưới cũng sạch tinh
Lấy từ vòi nước máy Phần Lan ra tưới

Cái cây tinh khiết ấy lớn lên từng ngày
Gốc, thân, cành lá nõn nà mềm mại
Đột nhiên sớm nay nảy một cái gai

Từ đâu ra chiếc gai? Trong đất tơi xốp nát nhuyễn
Trong nước máy Phần Lan?
Trong bàn tay ta ấm, mềm chăm bẵm?
Trong tim ta ấp iu bao bọc

Từ đâu mọc chiếc gai?
Nhọn như đá sắc
Cứng như sỏi, sành

Nó lấy gì để cứng
Nó lấy gì để nhọn

Nó lấy gì nghịch với tình yêu ta?

ĐOÀN TẦU

Đêm này khi đưa em về, phố khuya
Ta dừng chờ nơi đường sắt cắt ngang qua
Bất thình lình như chồm lên từ dưới đất
Một đoàn tàu sầm sập lao đến và rồi biến mất

Ta nhìn lại khoảng trống còn lại giữa hai đường ray không bao giờ giao nhau
Đời sống tôi mang đây, đời sống em mang đó
Cứ từng ngày diễu song song lặng ngắt
Để hôm nay giữa mạch máu đen chưa đông, giữa các bắp cơ nhừ mỏi
Một khao khát vô biên đột ngột chồm lên

MỘT CÂU CHUYỆN TÌNH YÊU

Từ ngày lớn lên, ta bỏ lại đồ chơi ở góc sân
Như con vật nuôi trong nhà, cảm thấy sức hoang dã trong máu
Như con ong con ve cảm thấy nguồn hương thơm mới
Tìm hết các góc vườn, nỗi cô đơn lớn dậy, đi xa.

Như con cá trong đồng, tìm một vụng nước lạ kiếm ăn
Như cái cây trong vườn, vươn rễ, chìa cành thoát ra ngoài ranh giới
Đã qua mấy mùa hoa nở rồi lại héo
Vẫn không gieo mầm hạt xuống nơi đâu

Cho đến khi gặp được nhau, những năm tháng đi chung
Lúc ngoái lại, thân và rễ đã đan vào nhau
Ý nghĩ đã chất chồng không biết là của mình hay người đối diện
Đó là những năm tháng đã sống bên nhau lẫn lộn
Như khởi chung từ một bố mẹ, ông bà…

NGÀY MỚI

Mưa không biết tự bao giờ
Trong giấc mê chập chờn, chợt có ai đến
Như người con gái cũ tìm về
Bước vào phòng không khách sáo

Bước vào phòng và ôm theo khu vườn
Và sắp sếp lại các đồ đạc cùng những cái bóng của chúng
Và âu yếm đặt tôi vào không gian bài trí mới
Như đặt chàng rể vào giường cưới.

Tôi mở mắt, chói loà
Nắng!

TỤNG CA

Tôi nhận ra khuôn mặt em
Chìm trong vòm cây xanh, khảm trên cột gỗ, in trên thảm trải
Ở một tờ nhật báo trải ra tình cờ
Ở khoảng không từ nhà ra đường, từ cửa chính tới cửa sổ
Ở quần áo thay ra, thải loại, ở bể nước, bồn cầu
Ở miếng tôi ăn, ở bức tranh treo tường khoả thân kích thích cơn thèm muốn
Ở phần háng, phần hông dậm rựt, ở vòm ngực muốn ghì
Khuôn mặt em được cộng vào đời sống của tôi và được sinh ra liên tục

Tôi nhận ra khuôn mặt em
Dù không có vật nào mang nổi nó, không có màn hình nào phản chiếu nó
Không có bóng đêm nào sắp đặt nó

Tôi nhận ra khuôn mặt em trong tiếng vang của chính giọng nói mình
Trong hơi thở của tôi, song trùng với nơi tôi đứng
Hoà tan vào đời sống của tôi.

LÀM TRÒN

Số thập phân dài quá sau dấu phẩy, có thể làm tròn
Nhỏ dần có thể tiến tới 0.

Xác chết con kiến không đủ để thối
Linh hồn của nó nó không đủ để thiêng
Ngày sinh và chết của nó không thành giỗ kỵ

Hai con thạch sùng làm tình không đủ làm ô uế bàn thờ
Cởi truồng trước ngàn con mắt nhện không cảm thấy xấu hổ.

Quả tim nhỏ bé đến nỗi lẫn trong lồng ngực
Nó đập lén lút, nghe mãi không thấy.

Dù đã trần truồng, làm tình, vào sống, ra chết
Quá khứ của chúng ta cũng sẽ được làm tròn.

MÙA ĐÔNG TRONG PHỐ

Dù một nửa hình hài gẫy gục
Cái cây bên đường bị đốt gốc
Vẫn cứ lớn dậy lên
Lửa ngày ấy ngấm vào từng thớ gỗ
Lửa giờ đây lan vào vòm xanh

Em đi qua và và hơ bàn tay lạnh giá
Bên gốc cây bị đốt, khi thành phố mù sương …

Cái cây chấp nhận dịu dàng, sống và đã lớn lên
Đã tái tê xanh trong những mùa đông đi và trở lại
Đã rạo rực bởi cháy trong từng tế bào gỗ
Hình em một lần đã đến hơ tay.

GÁNH NẶNG

Một ngày khố rách áo ôm
Ta trả chưa xong một phần công nợ
Còn phần nữa nặng đè vào suy nghĩ
Như nó ngồi sấp gật tôi

Gánh lo đã nhắc vào vai
Áo cơm lúc nặng bồng khi nhẹ tếch
Công danh chưa xong còn bỏ hoài sức lực
Mà thèm một phút thung thăng

Bỏ đi đến tận bến sông xa, nhìn màu xanh bãi rộng mà tê tái
Giờ phút này xin cởi lại lòng mọi uẩn khúc
Xin xóa bỏ mọi vấu ngoặc, mọi cành đau gẫy gục
Bỏ đi đến tận sông xa, còn cắm đầu quay lại
Xin cõng em trên lưng, quàng thêm những kỷ niệm nữa trên vai
Nỗi niềm nào tàn tạ thân hình, nỗi niềm nào tạo dựng lại tâm tính
Tôi muốn cõng đi tất cả

Bữa cơm chiều thiếu muối
Tôi nhợt nhạt vì khẩu vị phương xa
Bởi bàn tay người không quen chơm mớm
Cho vui buồn cuộc sống mai đây

MÀU ÁO

Nắng cất lên trời thật sớm thật nhanh
Lưng lửng chiều bóng râm đã đổ đầy lòng phố
Đỉnh nhà cao tầng lượn lờ chút nắng
Lộng lẫy và hư ảo buổi chiều

Thật gần và thật nhanh
Em có mặt ở đâu đây tôi cảm thấy
Buổi chiều bỗng dưng dừng lại
Như điềm báo đến gần…

Nhưng kiểu áo thanh tân ngày ấy của em
Đã thành mốt trơ trẽn trong thành phố
Ba mươi sáu con đường hóa ra rất rộng
Đủ để không bao giờ chạm mặt nhau

Chìm nghỉm từ dạo ấy vẫn giơ một tay lên
Anh vẫn ngậm liên lạc với ngày ấy
Máu anh vẫn chảy trong phần ấy
Vẫn hình dung người trong màu áo thanh tân

NHỮNG ĐƯỜNG NÉT ĐỔI THAY

Những đường nét đổi thay
Tôi chợt thấy trên mặt em, hôm nay..
Như vừa thấy cố hương đổi khác,
như thấy mẹ đổi khác.

Ơi em, mười mấy năm rồi.
Khuôn mặt em tưởng sẽ hiện ngay bên tôi mỗi khi lửa bật sáng
Hay mỗi khi ban mai tỉnh giấc tôi nhìn.
Tưởng sẽ đối diện tôi khi ăn và ngửa song song với tôi khi ngủ
Mà rồi cũng khuất khỏi tầm nhìn

Những đường nét đổi thay kia
Giống như nét chì nhòa người họa sĩ
Lại như nhát đục khô khốc
Chém lẹm vào khuôn tượng uy nghi.

BÀI HÁT CŨ

Bay lượn trên đầu lưỡi chúng ta
Một bài hát rất cũ
Được phổ nhạc từ mùa Xuân,
Được hát lên từ mùa Hạ
Người nhạc sỹ đã chết
Người hát và hát theo nó cũng không còn

Một bài hát lẩn khuất trong tim ta
Mang theo nỗi sầu muộn cũ kỹ
Và niềm ham thích cũ kỹ
Như trước biểu tượng sex thời Cha

Ôi bài hoan ca tôi khao khát hôm nay.
Càng đúng điệu lại càng vô vị
Chỉ khi dứt, tôi mới nghe thực sự
Bài hát đời mình…
…. trong thinh lặng tột cùng
…. không đồ rê mi

GIẮC MƠ

Tôi mơ thấy em hôm qua, vào khoảng nửa đêm về sáng
Rúc đầu vào chăn tôi ngủ nán
Ngoài trời dần sáng bạch bành banh
Người nhà bảo tôi lười quá
Chỉ em gái lo tôi ốm

Tôi mơ thấy em hôm qua, như khí ấm tràn về
Buổi ban mai, vùi trong chăn, vương vất
Nắng đã hồng lên, người nhà đi làm khuất
Mộng nhạt dần vào trưa

Tôi trở dậy, ngày râm ran, cọng rau muống héo
Như giấc mơ phơi ngủ giữa sân
Con mèo rát nắng lại gần
Tôi sẽ kể về giấc mơ đêm qua, mèo nhé
Tôi sẽ kể không nó dần tan biến
Tôi sẽ kể, còn giữ được tên em trong cuống họng

Bóng hình ấy bám đeo bao vất vả
Gồng gánh bao tháng năm, chan chứa giấc mơ qua
Rốt cục chỉ là bọt bèo của trí nhớ
Giữa không gian trinh bạch sớm mai này

XÈ ĐÔI

Em vẫn còn nhẫn nại
Nở nụ cười thứ tư
Tôi gan lỳ cóc tía
Không hé răng nửa lời

Tuần tự và tuần tự
Quay tròn và quay tròn
Nặng nề như ác mộng
Những mùa cài lên nhau

Gỡ tóc ra khỏi tóc
Gỡ tay từ bàn tay
Những buồn vui chồng chéo
Đặt vào ngăn mỗi người

Em chẳng còn nhẫn nại
Chẳng cười mà thương nhau
Nặng bồng tháng năm tới
Nhẹ thếch gánh tình đầu

KHÔNG LỜI

Một sớm mưa trên đầu, không sấm
Cơn gió về chân trời tắt ngóm
Mưa cưỡng đoạt thế gian
Bằng những ngón tay ngắn

Trên một hàng cây già bạc phếch
Mưa ngấm dần thành vệt màu đen
Mặt đường nhựa nhòe nhoẹt loáng lênh
Chầm chậm một chiếc lá nhểu giọt

Ở sớm mưa thế này
Ân tình thấm khỏi bàn tay
Chầm chậm không kìm nổi
Chầm chậm dịch chân mây

Cơn mưa đau trên nước mắt
Sự lặng lẽ gầm vang
Nhốt chặt trong từng cuống họng
Của chiếc lá, cuống đứt lìa bẹp dúm
Của hơi men tỏa lan
Mạnh hơn nỗi đau vật chất

Một sớm mưa thế này
Ân tình bong bóng nổi
Trên khô cạn chân mây

NGÀY RỪNG

Nơi rừng rú im lìm như mặt nước
Em biết không, tôi sống thế những ngày
Rất nhớ em, chỉ nhớ em, cứ nhớ
Nhớ điên lên, cây lá đắng quanh mình

Tôi viết tên em lên tất cả lá cây rừng
Thầm vào hoa những lời đắm say vô nghĩa
Lá và hoa tất cả đều rụng xuống
Trong buổi chiều sâu kín không tim

Tôi nằm duỗi thẳng chân, thẳng tay…
Trên mặt đá trần cảm giác
Và truyền cho đá đớn đau
Cho liền một khối

BÓNG HÌNH

Sực ngoảnh lại đã chín năm
Mà thời gian còn trôi nữa

Đã đi lên núi cao
Đã đi ra biển lớn
Lên gác chuông vắng vẻ nhà chùa
Chìm vào ồn ào cửa chợ

Đã qua những ngày cùng tháng tận
Cuối năm âm, đầu năm dương
Tháng thừa thiếu bù nhau, ngày Đông, Hạ đổi chỗ
Mà nhìn đâu cũng ứa nước mắt
Thấy hình bóng đi theo

Nhìn phía trước là 10 năm
Mà thời gian còn trôi nữa…

GIÁC NGỘ

Trong đêm, giữa giấc ngủ sâu, loé sáng
Một ý nghĩ phát xuất
Kim đồng hồ chết giấc

Ta thấy rạng sáng cả căn nhà
Rạng sáng toàn thân
Từ đỉnh tóc tới móng chân thông suốt
Ta ngồi dậy trang nghiêm nhìn vợ con
Đứa bé đẹp lạ lùng và người phụ nữ cũng vậy
Ta điểm lại các việc như trước một chuyến đi lâu nhất

Và chờ khoảnh khắc phát xuất
Sang một con người khác!

SINH

Như mặt đất khô nức nở bởi mưa
Tôi nức nở trên mặt đất
Bởi Thiên Nhiên bủa vây tứ phía
Và sự lặng ngắt của nó
Hoá thân thành vạt rừng, đồi

Trong lặng ngắt, nó tuôn vào tôi như suối
Và làm tan rã bản thể tôi
Chỉ còn cảm thấy tim mình đập trên mặt đá sỏi
Và thoi thóp trên lớp vỏ cây

Những cái cây cắm xuống đất như bị đem chôn
Trong tĩnh lặng tột cùng
Thiên Nhiên mở ra vòm tử cung của Bà mẹ
Đón tôi trở ngược vào
Để được phục sinh!

BA KHÚC NIỆM

Khúc 1

Ngài ở ngay trong ký ức tôi, nhưng tôi không sao nhớ nổi mặt Ngài
Tôi nhận thấy đâu đó quanh tôi, Ngài đang tồn tại
Tâm hồn tôi rối loạn
Khắp mặt đất, chạy rông

Khúc 2

Bước chân trượt trên đá sỏi
Xuống sườn dốc lòng hồ
Nơi ấy nước nằm loã lồ trên đất
Thèm được biến tan

Đồi nhả ra những viên đá rắn cứng
Và làm đau những đầu lưỡi sóng
Và làm rách toạc mặt nước
Chưa thể hoá sương

Tôi đã đến và mặt đất nơi đây từ chối
Tôi như con tôm bật mình trên nền đồi đá sỏi
Thèm được giấu hơi thở mình trong nước
Mà tinh thần cứ như vật nhọn cứng nhô lên

Khúc 3

Ngọn lửa nhú lên, hé mắt ra nhìn
Bốn phía thế gian ập vào nó
Không một tiếng kêu thét
Tắt phụt
Mẩu tro.

LÒNG HỒ 1

Từ đỉnh núi khô cằn
Tôi lao xuống khe trũng
Cuốn cây lá đá theo
Dòng bất an sôi sục

Thân hình văng đi mãi
Theo vòng xoáy kinh hoàng
Cố hồi tâm chỉ thấy
Chính tiếng mình ù tai

Sáng nay choàng tỉnh giấc
Mình cuộn hình chữ O
Trời đất thu vào giữa
Hồ khẽ thở phập phồng.

LÒNG HỒ 2

Lòng hồ xanh sâu thẳm
Đắng như màu lá cây
Thế mà đã trắng xóa
Trong ngày nàng đến đây

Mở ra như mặt hồ
Ngực tôi mênh mông đón
Cú cắm choẳm mê hồn
Trên cầu nàng lao xuống

Hồ giờ xanh sâu thẳm
Như cái Chết kín bưng
Mặt trời lộn lên núi
Rồi nhào xuống cánh rừng

Trên hồ như tảng đá
Ký ức trôi qua rồi
Và khi ta về khuất
Hiện tại này cũng trôi.

LÒNG HỒ 3

Từ dưới hồ bước lên
Thì bóng tối đã đến
Ướt đẫm và run rẩy
Bật khóc trước ngôi nhà

Trong tối như thế kia
Chính em đã từng Chết
Giữa hai bờ môi hôn

Tôi phải vào châm nến
Cháy mười đầu ngón tay
Hình dung em- cái Chết
Chập chờn trên vách phòng.

Từ dưới hồ đi lên
Xóa mắt tôi bằng nước
Nguội máu tôi bằng lạnh
Vẫn thấy hình bóng em
Lưu dấu trên vệt nước
Thấm chảy lại lòng hồ.

Buổi sớm độc như rắn
Làm xanh cây quanh rừng
Buổi tối độc như kiến
Đốt đen màu lá xanh

Từ dưới hồ đi lên
Dù xóa đi bằng nước
Nhưng ký ức tối đen
Vẫn phải về bật sáng.

CỬA SỔ

Bóng nàng vừa khuất chân đồi
Sức nặng của con đường đã đè lên ngực
Đồi dúi tôi xuống dốc

Tôi lại về nhà tay không
Từ kho báu tình yêu của Nàng về con đường quen thuộc cũ
Nơi tôi khởi hành từ ban sáng
Vẫn cô đơn và sợ hãi vô ngần.

Tôi trở về cửa chính cửa sổ vẫn mở toang
Vẫn lưu dấu lúc ra đi vội vã
Tôi phải mượn sáng của cây nến đêm nay
Nhìn ra khung trời yêu đuơng vẫn cánh rừng rối loạn
Vẫn những đồ đạc phải thu dọn sắp xếp
Và bữa cơm thường nhật phải ăn

Bởi không ai gánh hộ đời sống này
Để chúng ta rong chơi vào khu vườn tình mê mải
Không ai biết những khát khao mang đi để được thỏa
Chính là sức lực để vươn lên giữa cái Chết mỗi ngày.

Chúng ta chỉ có thể hưởng tình yêu vẳng lại từ bên rừng
Cô đơn như tiếng gió chiều khi đã làm xong công việc
Và đẩy lui cái Chết ra ngòai cửa chính đóng chặt
Bằng ngọn đèn trên khung cửa sổ tình yêu.

TA SẼ XÂY MỘT TẦNG KHÁC

Chạy ngang- va đập mặt tiền các ngôi nhà
Chạy dọc- lạc ra phố khác
Bay chấp chới các tầng nhà, bầu trời bị cắt xẻ
bởi các đường khối góc cạnh…

Ta lạc trong thành phố này

Suy nghĩ quẩn quanh như mạch ngầm
Máu chậm nhanh theo giờ nước máy
Giấc mơ bị cắt ngang lúc rạng sáng
Giữa quá nhiều mặt đồng hồ và lịch.

Ta lạc trong thành phố này
Hôm nay, trèo lên tầng nhà rất cao, chợt nhìn xuống thành phố
Nhìn rõ tất cả các con đường, toà nhà, nơi ta chơi bời, ngủ, nghỉ
Nhìn rõ dòng người đang nuốt dần từng cá thể

Phải thành phố của ta chăng?
Đang chiều rồi, và lâu lắm ta mới thấy ngày chầm chậm
Thấp dần, đè lên lưng ta thời tiết
và bầu trời mang nặng một tâm trạng

Ở tầng cao này ta giá ta sẽ xây thêm một tầng nữa
Ta sẽ dựng lên một đời sống khác
Nhìn xuống đời sống có một ta đang lẫn lạc dưới kia

BÃI ĐẤT VEN ĐÊ

Đột nhiên không muốn trồng chuối
Cũng bỏ nốt trồng màu
Nơi này không cuốc cày vun xới
Bằng phẳng dài đất ven đê

Chiều, sau khi trẻ đá bóng
Đất bằng ngửa mặt mênh mông
Đón nỗi trống không
Bằng bầu trời.

NGƯỜI TẶNG QUÀ

Người đã trả lại tôi hết thảy
(Sau khi vừa toan lấy đời tôi)
Quỳ dưới chân Người, tôi đứng dậy
Nhận lại quà, rồi khắp chốn rong chơi.

Nhẹ như bấc, nặng như chì
Hững hờ tới mức vắt vai mà quên
Thiết thân đến mức tôi tưởng là của tôi, không phải từ ai hết
Rườm ra đến mức làm tôi chán ngán

Ngày tháng ngược xuôi, néo giằng, vấn vít
Tôi không nhận ra từ trên cao ánh mắt của Người
Đang dõi theo tôi qua từng ngóc ngách
Như cái cây xoè tán, nó che khuất mặt Người
Ơi người đã trao cho tôi món quà lớn

Nhưng lúc này đây, ai đã nhắc tôi nhớ ra món quà của Người
Vui mừng như tìm được người thân, tôi nhận ra tiếp:
Không ai khác chính Người đã nhắc tôi điều đó
Mỗi lần nhớ ra tôi liền nhận lại được tất cả
Dù tất cả vẫn ở trên tay tôi.

Ôi món quà lớn lao của Người
Và từng ngày là từng nút buộc
Bàn tay Người cứ khe khẽ mở ra
Bởi sự yêu thương nào, Người đã tặng quà tôi còn luôn nhắc lại
Mỗi lần nhớ ra tôi lại được tái sinh
Mỗi lần nhớ là mỗi lần tôi bứt ra khỏi sự Chết
Bởi món quà Người để sẵn trong tôi.

BÀI CA VỀ MỘT CON MƯƠNG

Lặng lẽ tránh đôi bàn chân tôi
Con mương nước ngầu đỏ tiếp tục đi về cánh đồng khát
Để dựng dậy ruộng lúa xanh

Tôi tự hỏi bởi dục lực nào?
Đã trải ra giữa đất trời sinh thể mềm mại ấy?
Tôi tự hỏi bởi tình yêu nào?
Đã nẩy ra tiếng ca róc rách ấy?

Tôi miên man ngược theo dòng nước
Tìm về chốn khởi đầu của sự sống mảnh mai
Và tôi chợt sững sờ: nơi khởi phát
Chính là chiếc gầu sòng của chú bé tát ao.

GHI Ở TRIỂN LÃM SẮP ĐẬT

Chỉ mọi người nói với nhau
Các đồ vật câm bặt
Câm bặt trên mọi chất liệu
Không cả tiếng cọ xát, rơi vỡ
Ngôn ngữ đã bị liệng đi

Chiếc bình gốm mà tôi đặt tay lên
Đã bị bịt kín các lối vào
Đã chảy ra tất cả những gì đổ tới
Kể cả những vân tay dai bám nhất

Những mẩu gỗ trên rừng
Đất sét ở thượng nguồn châu thổ
Kiếp trước của nghệ thuật đó
Lồ lộ đời sống trước chúng ta

Và khi rượu đã nuốt trôi những lời chúc tụng
Chất liệu phồng lên đè bẹp căn phòng
Có tiếng rao số phận của chúng ta
Dưới chân những cầu thang an thông ra phố
Khi nghệ thuật đã bị vật chất sắp đặt
Mọi người cũng bị gắn chân vào vị trí của mình

Một trường phái mỹ học mới ra đời
Cái đẹp được sắp xếp lại một cách vững chắc
Điều đó chỉ chứng tỏ nó chưa bao giờ lộ diện
Nó bước qua và làm lộn xộn đổ vỡ
Các căn phòng xếp đặt của chúng ta.

TỨC CẢNH BAN ĐÊM

Cái điều ngột ngạt ấm ức ấy
Giữa đêm, đúng lúc này đây, tôi phải nói
Chính lúc này đây, đồng hồ chỉ 2h đêm
Bố, mẹ, anh em, vợ con đều ngủ
Các bạn bè đều ngủ
Người có trách nhiệm ngủ nốt
Kẻ gây ra cũng ngủ đứ đừ.

Cái điều ngột ngạt ấm ức này
Tôi phải nói, tôi phải nói
Giữa đêm tối mịt mùng lên gác thượng chỉ thấy vài ngôi sao
Khu vườn lặng ngắt, bầu trời tím tái
Chẳng thứ gì có thể nghe ta nói
Chẳng thứ gì buồn động đậy trước ta thổn thức.

Im lặng của ban đêm làm tim ta chùng lại
Vòm trời đẩy lên cao, những vì sao càng lúc càng sáng
Chúng đã làm dịu nỗi uất ức trên khắp thế gian này
Và càng lúc càng lóng lánh sáng.

BỨC TRANH LÀNG CŨ

Lần đầu về làng tôi, bạn bảo: Hãy đi chầm chậm thôi
Con đường về làng cậu quá đẹp
Hãy dừng lại đầu làng, ngồi bờ ruộng bậc thang kia
Ta có thể ngắm nhìn toàn cảnh ngôi làng với tháp chuông nhà thờ nhô cao.
Những ruộng lúa đang lên xanh, mương nước chảy róc rách, vài nấm mộ tròn.
Ngôi chùa trầm mình như một dấu nặng.
Làng cậu quá đẹp, sao cậu không đi chầm chậm…
Sao cậu quá thờ ơ?

– Ừ, bạn ơi, lúc này tôi rất thờ ơ
Dù trời chiều đang xuống dần và đang xóa nhoà tất cả
Dù đất đai, cảnh vật thiết thân đến nỗi tim tôi như thắt lại
Nhưng tôi vẫn chẳng ngắm nhìn.

Bởi rồi tôi sẽ đời đời nằm đây, gối sơn đạp thủy
Ngửa mặt nhìn mãi mãi bức tranh này.

HOAN CA VỀ ĐẤT

Ta đi trên đường qua những cánh đồng, khu vườn thênh thang
Hoa cỏ, gạch đá, bãi rác, hàng cây, hồ ao và xa xa dãy núi
Đâu là nơi đất đai sẽ bị đào lên khiến mạch nước đứt tung tứa máu
Đâu là nơi mặt đất sẽ mở ra và mím thắt lại
Đâu là nơi cốt nhục ta sẽ hóa đất đời đời?

Ta lại đi trên đường qua những nơi thủy tận, sơn cùng
Ta dừng lại ở đâu, đó sẽ trung tâm giữa trời và đất
Đó là nơi bài ca cất lên sẽ lắng sâu xuống cùng tận
Và bầu trời thu lại thành nấm tròn.

NGÀY CÔ MẤT

Bỏ lại cái tên thường ngày kệch cỡm xấu xí
(Gọi theo tên ông chồng quê cục)
Người ta viết tên họ cô tôi: Đỗ Thị Tường Loan
Lên tấm bảng đầu ngõ bằng phấn trắng
Những dòng chữ thật đẹp, như thể ông nội tôi
Vừa run run viết bằng bút lông, mặc tàu, một lên giấy khai sinh, một vào phả hệ
Vào ngày cô chào đời.

Từ nhà ra cánh đồng
Là quãng đường ngày nào cô tôi cũng đi làm lụng
Bây giờ là quãng đường dài nhất
Mọi người giúp cô tiền đò, tiền đường và bắc những cây cầu bằng vải đỏ
Hát những câu an ủi dặn dò
Nhìn cô thành kính trang nghiêm, và khắc ghi vào đầu khuôn mặt già nua của cô để từ nay nhớ hoặc sợ.

Cánh đồng bỗng chật người quá cố
Bởi ký ức của những người đang sống cùng hồi tưởng
Những người quá cố đi lại trò chuyện nói cười
Khi trò chuyện vô tình họ làm sống lại những người đã sống khác
Trong hồi tưởng của họ- không bao giờ chết

Cô tôi chập chững chạy ra cánh đồng
Bỏ lại phía sau đám rước rườm rà, nặng nhọc
Bỏ lại đằng sau khuôn mặt già, và những thành kiến chồng chất
Cô chạy về phía ông bà nội tôi
Đang hân hoan dang tay ra đón

Trở về từ cánh đồng
Tôi thấy cô tôi, ông bà nội, cụ kỵ tôi…
Họ lướt nhìn chúng tôi trong khi họ vẫn tiếp tục công việc hàng ngày của họ
Họ liên tục hồi tưởng để đánh thức những ký ức của họ
Trong phả hệ dằng dặc của cuộc sống!

MỘT ĐÊM HAI LẦN MƠ THẤY EM

Một đêm hai lần mơ thấy em
Lần đầu thức giấc, sững sờ tự xem lại giờ, ngày, tháng
Không tin là 15 năm trôi qua có thật.
Lần thứ hai, tỉnh giấc, bật khóc.
Nếu không phải vừa chết, thì một đêm em hiện đi, hiện lại làm gì?

15 năm chất chồng cuộc sống lên vai
Ta không nói với nhau điều gì, khi khổ đau cũng như khi sung sướng.
15 năm, chúng ta như hai cái cây, cành, ngọn, gốc đều đổi khác.
Đổi cả màu xanh và tiếng lá rì rào.

15 năm ta tự hỏi, cái điều chúng ta có với nhau
Sẽ là hạt giống, hạt bụi hay là hạt không khí
Nó tồn tại ở đâu trong mạch gỗ, mạch dây, hay ở bốn phía lá rì rào

Nếu vì “cái hạt” chúng ta có với nhau vừa thức dậy trong em
Và đánh thức cái hạt còn lại trong anh thì cũng đừng gieo nó
Chúng ta hãy để dành nó sang một kiếp khác.

Một đêm hai lần mơ thấy em
Có điều gì muốn nói mà em trở đi, trở lại?
Nếu em vừa chết, thì thật ra có gì phải đến chào
Từ lâu chúng ta đã chào nhau lần cuối.

LẠI CHIÊM BAO THẤY BÀ NGOẠI

Thường thấy bà áo manh nón lá
Khuôn mặt già tiều tụy khổ sở
Lần nào cũng khóc lóc, thở than
Lần xin quần áo, lần kêu đói.

Cuộc đời bà cả khi ra đồng thành nấm đất
Vẫn đi vào cháu giấc mơ rầu.

Đêm qua chợt mơ thấy bà cười
Mặt hồng hào trẻ hơn trên bàn thờ
Mặc bộ đồ sa tanh thêu hoa bóng
Bà sửa soạn xốn xang, đi lại hỏi chào

Cháu tỉnh dậy, ứa ước mắt
81 năm trên đời khổ nhọc
Thêm 14 năm trong nấm đất
Giờ bà mới tới thiên đàng chăng?

GHI Ở CẦU THANG NHÀ

Bận bịu tối ngày không kịp dọn dẹp
Trong nhà sách vở vứt linh tinh
Gầm giường quyển Kinh, cầu thang cuốn truyện
Tầng một, hai ba, chỗ nào cũng sách

Trong khi quét dọn, cầm quyển sách lên xem
Thấy hay, nhìn quanh nhặt thêm được cây bút
Bên cạnh quyển sổ viết gần hết còn mấy trang trắng cuối cùng
Bỗng nhận ra nơi đây đủ thứ cho cả đời mình
Có thể tìm hiểu và làm việc kiệt cùng đến tận lúc chết
Mà không cần bận bịu tìm kiếm ở đâu hết.

CON CÁ

Nó bơi tung tăng qua phố qua phường
Đôi mắt nó xanh đen hơn đồng tử của tôi
Vây, vẩy của nó ngũ sắc
Nó là con cá cờ đẹp nhất
Dù nó không đủ lạng đủ cân
Chẳng thành món thành mớ.

Nó, con cá rô cờ
Thịt nó không đầy một miếng
Nó bơi tung tăng từ mương, máng ao hồ
Qua đơm, đó, vào chậu
Trong chậu có quá nhiều khí để thở
Quá nhiều bùn để sục
Quá nhiều rong rều để ăn.

Tung tăng, nó bơi ca hát
Thế giới trong và ngoài chậu, tràn ngập màu sắc, âm thanh
Đang chuyển động theo làn sóng sánh

Trong khi đó, người bán cá rong, nhễ nhại dạo khắp phố phường
Quang gánh, chậu, cân, cùng một mớ chết trương vừa tép vừa tôm
Cả hai thế giới ấy
Song hành tồn tại.

Advertisements