Phát hiện thêm một công trường khai thác đá cổ gần Thành nhà Hồ

Bài và ảnh: Hoàng Sơn

Xem bài gốc đầy đủ hình ảnh:
http://viettinnhanh.net/News/Xahoi/2011/09/2522/Phat-hien-them-mot-cong-truong-khai-thac-da-co-gan-Thanh-nha-Ho.aspx

Viettinnhanh – Nhận được nguồn tin từ người dân cung cấp về việc mới phát hiện thêm dấu tích của một công trường khai thác đá cổ xưa ở khu vực gần với di tích Thành nhà Hồ, chúng tôi đã tìm về tận nơi để xác nhận và hoàn toàn ngỡ ngàng trước những dấu tích từ phát hiện mới này.

Theo người dân sinh sống quanh khu vực này cho biết, ngoài công trường khai thác đá vừa mới phát hiện ở núi An Tôn (thuộc địa phận thôn Phù Lưu, xã Vĩnh Yên, huyện Vĩnh Lộc, Thanh Hóa) vừa qua, còn có thêm một công trường khai thác đá khác nữa ở núi Rú Thần, thuộc địa phận thôn Thọ Vực, xã Vĩnh Ninh, huyện Vĩnh Lộc (cách Thành nhà Hồ 3,5 km về phía Nam). Tuy nhiên, công trường này đến nay vẫn chưa được ai phát hiện và quan tâm nghiên cứu.
Ngay khi nhận được nguồn tin, Đoàn khảo sát của chúng tôi cùng với sự tham gia của Kiến trúc sư Đoàn Đức Thành, nhà Khảo cổ học Vũ Thế Long đã tiến hành một cuộc khảo sát thực địa tại địa điểm này. * Cuộc thảo luận giữa Kiến trúc sư Đoàn Đức Thành và Tiến sĩ khảo cổ học Vũ Thế Long tại địa điểm khảo sát.

Ghi nhận đầu tiên, vị trí khu vực có dấu tích công trường khai thác đá cổ mới phát hiện nằm sát quốc lộ 45 cách sông Mã khoảng 1 km và cách Thành nhà Hồ khoảng 3,5 km về phía Nam. Đây là dạng núi mâm xôi, đá xếp lớp (cách gọi của người dân địa phương), phù hợp với việc khai thác đá xây thành nhà Hồ. Leo lên khoảng 10m, có thể thấy một bãi bằng, thể hiện đã có sự khai thác của con người.

Tại các khu vực xung quanh, nhiều chỏm núi đã mất ngọn, nơi thường có những miếng đá tai mèo (do nước ăn mòn). Xung quanh khu vực này, nhiều tảng đá tai mèo nằm úp ngược xuống dưới chứng tỏ chúng đã bị tác động để khai thác các phiến đá bên dưới. Đặc biệt nhất, nhiều phiến đá lớn, có diện tích lớn hơn hoặc tương đương với các phiến đá ở thành nhà Hồ đã được kích, kê bằng các miếng đá nhỏ, có dấu hiệu của tác động con người và sẵn sàng cho việc khai thác, sử dụng.

Khi khảo sát sâu hơn tại các điểm xung quanh những tảng đá đã được kích chờ khai thác, đoàn khảo sát tìm được các mẩu đá có cấu tạo khác biệt hẳn so với các mẫu đá ở núi Rú Thần. Chúng được đẽo gọt công phu và chia làm 2 loại: Dạng nhọn, bè (giống rìu đá) và vuông, bè (giống gạch). Theo suy đoán (chưa có chứng minh cụ thể) chúng có thể là những công cụ nhằm dùng để chèn, kích, kê những tảng đá đã được bóc tách khỏi các vỉa đá thuộc khu vực núi này.

TS. Vũ Thế Long cho biết: “Đá khu vực núi An Tôn cũng như núi Rú Thần đều phù hợp cho việc khai thác xây dựng thành. Tuy nhiên, với những gì còn xuất hiện ở núi Rú Thần, có nhiều cơ sở khoa học để nghiên cứu hơn là núi An Tôn. Tất nhiên, việc kết luận có đúng đây là công trường khai thác đá cho việc xây dựng thành nhà Hồ không thì còn nhiều việc phải làm. Và chỉ có các nhà khoa học, tỉnh Thanh Hóa và các cơ quan liên quan mới có thể làm được”.

Ngoài ra, qua chuyến khảo sát, nhiều vấn đề khác cũng đã được Đoàn khảo sát đặt ra. Cụ thể như việc vận chuyển đá từ điểm khai thác đến thành bằng voi, trâu hay thuyền. Cơ sở để đưa ra giả thuyết này là bởi trước đây, khu vực sát chân núi Rú Thần đã từng có một con sông (được cho là nhân tạo) chạy qua, dọc QL 45, dẫn thẳng đến thành nhà Hồ. Sau đó con sông này đã được lấp lại xây nhà cho dân ở.

Khu vực từ núi An Tôn đến khu vực thành cũng toàn đầm lầy, việc vận chuyển bằng đường bộ rõ ràng sẽ gặp nhiều khó khăn hơn bằng đường thủy. Hơn nữa, bao quanh khu vực thành có rất nhiều sông nhân tạo. Ngoài việc để bảo vệ thành, không loại trừ trường hợp các con sông này đã hỗ trợ nhiều cho việc vận chuyển các phiến đá.

Một người dân có nhà ở cạnh địa điểm, ông C. cho biết: “Gia đình tôi đã mua đất và định cư ở đây hơn hai chục năm nay, trước kia khu vườn mà gia đình tôi đang ở là một bãi đá lớn. Hầu hết các khối đá ở đây đều nằm lộ thiên trên mặt đất, khối nào cũng có kích thước tương tự nhau, chiều dài từ 1,5 – 2 m, chiều rộng từ 0,5 – 0,8 m, có khối còn khắc chữ Nho”. Ông C còn cho biết thêm: “Hơn chục năm trước gia đình tôi khai thác đá trong vườn để lấy diện tích đất trồng hoa màu nên cũng không chú ý nhiều đến những chi tiết này, cứ thấy đá nằm ngổn ngang trong vườn thì khai thác thôi”.

Cụ Nguyễn Văn Chắt, 85 tuổi, người dân thôn Thọ Vực cho biết: “Những phiến đá này đã có từ rất lâu đời. Trước kia là một bãi rộng, nhưng sau đó do người dân khai thác đá nên bãi công trường bị thu hẹp lại”. Cũng theo cụ Chắt thì liên quan đến di chỉ này còn có rất nhiều câu chuyện, thần tích, thần phả còn lưu lại trong dân chúng và trong gia phả của một số dòng họ, có liên quan đến lịch sử giai đoạn thế kỷ từ XV đến XVII. Những tư liệu này hiện đang nằm rải rác trong dân chúng, chưa được thu thập và tổng hợp lại để nghiên cứu.

Khi trao đổi về vấn đề này, ông Lê Xuân Lan, trưởng thôn Thọ Vực cho biết: “Ngay từ khi còn bé tôi vẫn nghe ông bà kể lại ngày xưa ở khu vực này có liên quan đến một di tích thờ một ông tiến sĩ hay khai thác đá gì đấy. Hòn đá kỳ lạ nằm chót vót trên giữa đỉnh núi có dáng người ngồi chính là tượng ông tiến sĩ. Còn do tạo hóa hay nhân tạo thì không rõ”. Ông Lan cũng thừa nhận ở khu vực chân núi Rú Thần có rất nhiều những khối đá mồ côi còn lưu lại dấu tích tác động bởi bàn tay con người. Những khối đá này trùng hợp một cách lạ kỳ về kích thước và chủng loại đá (đá vôi xanh) để xây nên Thành nhà Hồ.

Còn theo ông Nguyễn Văn Bình – Bí thư Đảng ủy xã Vĩnh Ninh, thì: “Từ năm 2004, khi có Dự án quy hoạch di tích Thành nhà Hồ, UBND tỉnh Thanh Hóa và UBND huyện Vĩnh Lộc đã có công văn chỉ đạo ngăn cấm việc khai thác đá ở hệ thống các núi đá dọc theo tuyến Quốc lộ 45 chạy qua (từ cầu Kiểu nối lên Thành nhà Hồ) để bảo tồn các di tích đã phát hiện và cả đang cần khảo sát. Đến nay trên địa xã Vĩnh Ninh không còn nạn khai thác đá nữa”.

Về vấn đề dấu tích hiện hữu một công trường cổ khai thác và chế tác đá ở núi Rú Thần, ông Bình cũng khẳng định: “Điều đó là hoàn toàn có thật. Không chỉ có công trường khai thác đá từ ngày xưa mà nơi đây còn chứa đựng rất nhiều sự tích, dã sử, thần phả,… nhưng vẫn chưa được làm sáng tỏ. Hiện UBND huyện Vĩnh Lộc cũng đã chỉ đạo nghiêm cấm việc khai thác hay xâm hại đến khu vực này, coi như đó là di tích lịch sử. Tuy nhiên không hiểu sao đến nay khu vực này vẫn chưa được Trung tâm Bảo tồn di sản thành nhà Hồ tiến hành khảo sát, nghiên cứu”.

Mặc dù việc cuộc khảo sát của Đoàn chúng tôi chỉ diễn ra trong một thời gian ngắn và chưa thể đi đến kết luận ngay lúc này, nhưng rõ ràng, đã có nhiều bằng chứng hợp lý chứng minh rằng nơi đây có dấu tích của một công trường khai thác đá cổ.

Sự hiện diện của một công trường về khai thác đá cổ xưa ở núi Rú Thần, (địa phận thôn Thọ Vực, xã Vĩnh Ninh, huyện Vĩnh Lộc) là một phát hiện đầy mới mẻ và thú vị, mong các nhà khoa học, Ban bảo tồn trùng tu Thành nhà Hồ, Sở Văn hóa – Thể thao và Du lịch tỉnh Thanh Hóa sớm tiến hành việc xác định các chứng cứ khoa học để làm rõ các vấn đề liên quan, rất có thể đây sẽ là công trường khai thác và chế tác đá của nhà Hồ khi tiến hành xây thành được phát hiện.

Dưới đây là một số hình ảnh của phóng viên Viettinnhanh ghi lại về chuyến khảo sát tại địa điểm này:
* Một góc cổng thành phía Nam của Thành nhà Hồ.
* Những khối đá được mài nhẵn, xếp chồng lên nhau. Rất tinh tế.
* Một góc tường thành phía Bắc.
* Địa điểm tiến hành khảo sát.
* Không thể phủ nhận rằng: Những khối đá này có sự tác động bởi bàn tay của con người.
* Những khối đá lớn bằng phẳng, có kích cỡ tương xứng với đá xây Thành nhà Hồ còn sót lại, nằm ngổn ngang.
* Tiến sĩ khảo cổ học Vũ Thế Long tỏ ra bất ngờ trước công trường khai thác đá cổ mới phát hiện này.
* Toàn cảnh công trường khai thác đá cổ ở núi Rú Thần (Vĩnh Ninh, Vĩnh Lộc).

Ông Phạm Văn Chấy – nguyên Phó chủ tịch huyện Vĩnh Lộc, Phó Giám đốc Sở TT – VH & DL Thanh Hóa, người đã nghiên cứu về di tích thành nhà Hồ từ những năm 1990 và đã có khá nhiều các bài viết, sách về vấn đề thành nhà Hồ thì cho rằng chỉ có duy nhất núi An Tôn là công trường khai thác đá chính để xây dựng thành nhà Hồ. Tuy nhiên, khi hỏi đến địa điểm dấu tích công trường khai thác đá mới phát hiện ở núi Rú Thần (Vĩnh Ninh – Vĩnh Lộc) thì ông cũng thừa nhận là: "Tôi chưa khảo sát đến".

Advertisements