XÌ CHEN CHẠY LUNG TUNG

Y PHƯƠNG

Hôm nọ tôi ngồi nhậu với Bác sỹ – Giáo sư – Thày thuốc nhân dân Bành Khìu, nhà văn Cao Duy Sơn và chú em tài xế Vương Sỹ Khoa. Họ hào hứng kể rất nhiều về món ăn quê hương Trùng Khánh Co Xàu. Món nào kể xong cũng thấy nghi ngút bốc khói, xuýt xoa luôn miệng vì nó nóng bỏng. Dân xứ lạnh chúng tôi chỉ thích đồ ăn sôi sùng sục trên kiềng. Ăn ngay bên bếp củi đỏ rực. Cái ăn càng nóng giẫy bỏng môi, càng sướng.
Trong các món ăn mà họ kể, tôi có ấn tượng nhất là xì chen. Vì tôi chưa từng được ăn, hay là ăn rồi nhưng lâu quá không nhớ. Tôi là dân theo đít con trâu cày ruộng. Ăn. Ngủ. Yêu đương đều xảy ra ở trong làng. Cãi nhau. Oánh nhau. Chỉ điểm nhau. Nói xấu nhau… cũng quanh quẩn trong lũy tre làng. Tôi đâu sành ăn như họ. Muốn ăn ngon mặc đẹp, phải hỏi những người ở trong phố chợ. Những người chuyên sống bằng nghề buôn bán, nên họ khôn như khỉ, quái như vượn.
* nước non Trùng Khánh, Cao Bằng.Ảnh: Đoàn Đức Thành. …

Về tới nhà, tôi mới hỏi bà xã, xì chen nó là thứ gì. Bà xã mới nhướn lông mày lên bảo bánh dày rán chứ còn gì nữa. Tôi vẫn chưa tin. Bánh dày rán trên chảo gang thì tôi biết rồi. Nó mềm oặt, chảy ra như hồ dán. Món ăn này đâu có ngon đến mức đi xa quê tới bốn mươi năm rồi, người ta vẫn nhớ. Tôi ngửi trong từng câu kể, đều thấy họ toát lên tình yêu vô bờ bến với xì chen.
Tại sao lúc ấy mình không hỏi ngay mọi người cho ra nhẽ nhỉ. Đúng là đồ dấu dốt. Sĩ diện hão. Hay là mình chậm nghĩ. Phải rồi. Tôi vốn là người phản ứng chậm như rùa bò. Nói thế thì chính xác hơn. Vậy thì xì chen. Xì chen. Xì chen nó là món gì ….Trời ơi là trời. Xì nghĩa là bánh. Pẻng xì, mình vẫn nói hàng ngày qua cửa miệng. Chen nghĩa là rán, hay chiên cũng thế. Bánh chiên làm chín bằng dầu đun sôi lăn tăn. Ở đấy có rất nhiều thứ chiên lắm. Bánh chiên nhân thịt vịt gọi là bánh áp chao. Bánh không nhân mà chỉ lăn qua mật gọi lau lau. Bánh hút mật vào trong gan ruột gọi là pẻng phạ….Nhưng tôi chưa nghe ai gọi xì chen là bánh bao giờ.
Ồ! Hóa ra nó là thứ bánh rán. Người Nùng ở phố gọi xì chen. Tiếng Tày gọi pẻng chao. Thứ bánh có một cục nhân bằng đỗ xanh nghiền mịn với đường mật. Ăn rất ngon. Nhân nặn to bằng ngón chân cái. Khi lắc nó chạy lung tung, chạy lòng vòng trong lòng bánh. Nhưng làm thế nào để bánh rỗng ruột, thả vào đấy một viên bi ngọt ngào mà không dính vào thành bánh. Đó là một điều bí mật gia truyền.
Mỗi khi cầm lên, thấy nó kêu kục rục là bánh cười. Tiếng cười đùng đục như người ngậm quả mác kham. Tiếng cười của những người giấu giếm sự giàu có cũng y như thế. Họ quen hưởng sung sướng một mình.
À thì ra trước hết là để đôi tai thưởng thức cái sướng đã. Bởi đôi tai chịu nhiều thua thiệt trong hưởng thụ nghệ thuật ẩm thực. Trước khi ăn, mắt còn được nhìn thấy trên mâm nào rau xanh, ớt đỏ, củ cải trắng, cá rán vàng… Mũi được ngửi mùi thơm của lá mác mật nhồi vịt quay, mùi canh măng chua thối thum thủm, mùi thịt ba chỉ nướng quá lửa khét lẹt. Tay được cầm cái đùi gà bóng nhẫy trước khi đưa lên miệng khợp. Chỉ có đôi tai là không. Tai là không hề biết món này mặn hay ngọt, món kia cay hay đắng. Vì thương đôi tai, nên tổ tiên người Nùng đã chế ra loại bánh này để cho đôi lỗ nhĩ cũng được đánh chén.
Lắc bánh xì chen, ta nghe tiếng kục rục như gà mái mổ thóc. Khi thì như gà trống gọi gà mái tỏ tình. Lắc lâu lắc đều như tiếng nài thêm mồi rượu. Nên có người mua bánh xong, cứ để áp tai nghe cho thật sướng cái đã. Xem xem tiếng xì chen chòng ghẹo nhau, chứ chưa vội ăn ngay. Người ta còn bình phẩm mãi bánh nhà chà Mục ngon hơn bánh nhà chà Phóong. Nhưng chà Mục giòn vỏ hơn…đại khái thế.
Hóa ra từ xa xưa các cụ đã ăn ở sòng phẳng với từng bộ phận trên cơ thể người. Không để cơ quan nào bị bỏ quên. Cũng là một kiểu ứng xử vô cùng nhân đạo.

Advertisements