Người ta dựng Tháp chuông Đồng Lộc để làm gì?

Tác giả: Thảo Dân

Mới đây, tại Quảng trường Khu di tích lịch sử Ngã ba Đồng Lộc, xã Đồng Lộc, huyện Can Lộc, Tỉnh Hà Tĩnh, người ta đã long trọng tổ chức lễ khánh thành công trình Tháp chuông Đồng Lộc. Khi nhìn thấy Tháp chuông đó, tôi giật mình hỏi : “ Người ta dựng Tháp chuông Đồng Lộc để làm gì ?”

Một câu hỏi thật buồn cười và ngớ ngẩn phải không ? Đúng. Nhưng chính sự buồn cười và ngớ ngẩn ấy là nội dung của câu trả lời. Ai cũng biết Ngã ba Đồng Lộc gắn với một sự kiện đặc biệt của lịch sử bi tráng của dân tộc Việt Nam trong cuộc kháng chiến chống Mỹ vĩ đại. Nơi đó, có biết bao con người đã hy sinh cuộc đời mình cho độc lập, tự do của tổ quốc.

Và đặc biệt, nơi đó mấy chục năm về trước, 10 cô gái đã ngã xuống với tuổi thanh xuân của mình. Tổ quốc đời đời ghi nhớ công ơn của họ. Nơi họ ngã xuống cùng bao người con khác của dân tộc Việt nam đã biến mảnh đất đó thành niềm đất thiêng. Bởi thế, mọi công trình xây dựng ở địa điểm đó phải là những công trình giản dị nhưng tôn nghiêm và tạo ra sự linh thiêng cho cả quần thể tưởng niệm đó.

Thế nhưng khi nhìn thấy ảnh Tháp chuông Đồng Lộc, tôi không thể không lên tiếng. Mà không chỉ tôi muốn lên tiếng mà còn rất nhiều người khác cũng muốn lên tiếng như tôi về cái Tháp chuông này. Từ tấm ảnh chụp Tháp chuông rực rỡ ánh điện giống như một nhà hàng thời nay, tôi nhận thấy sự vô nghĩa của nó.

Trước khi nói đến điều không muốn nói dưới đây, tôi xin cúi đầu bái vọng linh hồn 10 cô gái và linh hồn những người đã hy sinh ở ngã ba Đồng Lộc cho hòa bình của tổ quốc và cầu mong các linh hồn xá tội cho tôi khi nói những lời không phải về một công trình liên quan đến các linh hồn.

Điều vô nghĩa mà tôi nói đó chính là sự phi truyền thống trong một công trình linh thiêng và tâm linh. Dọc đất nước chúng ta có biết bao các công trình như chùa chiền, đền thờ, miếu mạo đã tạo nên một không gian kiến trúc hài hòa trong tinh thần văn hóa Việt cùng với sự linh thiêng và một không khí tâm linh trùm phủ . Tháp chuông có thể không sao chép những công trình đã xếp hạnh di tích văn hóa nhưng phải được sáng tạo trên nền tảng đó. Nhiều người cho rằng Tháp chuông này như bản sao cái Hoàng Hạc Lâu và những gì gì đó của Trung Hoa.

Lại có người cãi ở nước Nam ta có bao nhiêu cái tháp chẳng có mái cong như Hoàng Hạc Lâu là gì. Xin thưa người Nhật cũng có mái cong, người Hàn cũng có mái cong, người Thái cũng mãi cong, Miến Điện cũng mái cong…nhưng nhìn là thấy ngay cái nào thuộc Nhật, thuộc Hàn và cái nào thuộc Thái…Còn cái Tháp chuông ở Ngã ba Đồng Lộc nhìn là thấy thuộc…Trung Hoa. Giống hay không giống Hoàng Hạc Lâu của Trung Hoa xin để các kiến trúc sư và các nhà sử học phán định. Tôi chỉ xin nói về "điểm chết" của công trình này.

Nguyên tắc hay văn hóa trong kiến trúc những công trình nhằm để tưởng nhớ, tưởng niệm hay để thờ một người hay nhiều người như đền thờ, miếu mạo…chính là khả năng thiêng liêng và tâm linh hóa những công trình đó. Ở một nơi chốn có thể nói là máu của những người anh hùng đã hy sinh có thể nhuộm đỏ đất đai, cây cỏ thì không thể xây dựng một công trình có tính trang trí, phô trường và hoa hòe hoa sói như vậy.

Nếu du khách nhìn Tháp chuông trong đêm mà không được giới thiệu nơi đó có lịch sử như thế nào và mục đích của những người dựng Tháp chuông kia thì nghĩ Tháp chuông nhiều tầng lòe loẹt ánh đèn kia có lẽ là nơi trà lầu, tửu quán vậy. Với hình dáng, ánh sáng lòe lọet như vậy thì việc tạo ra hiệu ứng tâm linh của Tháp chuông là bằng 0. Rồi du khách đến trước Tháp chuông sẽ bị thứ ánh sáng lòe loẹt tạo ra cảm giác đang ở một khu du lịch chứ không tạo ra được mối giao cảm nào giữa những người còn sống và linh hồn những người đã mất.

Khi không tạo được mối giao cảm đó thì mọi công trình với mục đích để thờ, để tưởng niệm…sẽ chẳng có ý nghĩa gì nữa. Đặc trưng của cuộc chiến tranh ở ngã ba Đồng Lộc và sự hy sinh huyền thoại đầy tính bi tráng của những người anh hùng đã rung động tận đáy tâm can con người Việt Nam đã trực tiếp mang đến tư tưởng và cảm hứng một cách rõ ràng cho những người xây dựng quần thể kiến trúc tâm linh đó. Thế mà, tôi không hiểu tại sao người ta lại dựng lên một Tháp chuông như vậy ? Một cái Tháp chuông với đèn hoa quá sặc sỡ có lẽ để khoe với thiên hạ chứ đâu để tìm ra một " cánh cửa giao cảm" với những người đã khuất.

Advertisements